Nghị định số 08/2001/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định về điều kiện an ninh, trật tự đối với một số ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, nhằm thắt chặt công tác quản lý nhà nước đối với các hoạt động kinh doanh có ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với mọi tổ chức, cá nhân Việt Nam, tổ chức, cá nhân nước ngoài, và người Việt Nam định cư ở nước ngoài thực hiện hoạt động kinh doanh tại Việt Nam trong các ngành, nghề có điều kiện về an ninh, trật tự, không phân biệt thành phần kinh tế. Mọi hành vi lợi dụng các ngành, nghề này để xâm hại đến an ninh, trật tự an toàn xã hội hoặc thực hiện các hành vi trái pháp luật khác đều bị nghiêm cấm.

Phân nhóm các ngành, nghề kinh doanh có điều kiện về an ninh, trật tự

Các ngành, nghề kinh doanh có điều kiện được chia thành hai nhóm quản lý chính:

• Nhóm ngành, nghề phải có "Giấy xác nhận đủ điều kiện về an ninh, trật tự": Bao gồm nghề khắc dấu; sản xuất, kinh doanh, sửa chữa, cho thuê súng săn, sản xuất và kinh doanh đạn súng săn, công cụ hỗ trợ; sản xuất, kinh doanh vật liệu nổ công nghiệp và các ngành nghề có sử dụng vật liệu nổ công nghiệp; kinh doanh khí đốt, chất lỏng dễ cháy; kinh doanh các tòa nhà cao trên 10 tầng dùng làm khách sạn, nhà ở hoặc văn phòng làm việc.
• Nhóm ngành, nghề phải cam kết thực hiện các quy định, điều kiện về an ninh, trật tự: Bao gồm dịch vụ cho thuê lưu trú, cho người nước ngoài thuê nhà; hoạt động in ấn; dịch vụ cầm đồ; kinh doanh karaoke, vũ trường, và dịch vụ xoa bóp (massage).
• Các trường hợp đặc biệt khác: Đối với hoạt động kinh doanh dịch vụ bảo vệ, điều kiện về an ninh, trật tự được Chính phủ quy định tại văn bản riêng. Tùy theo tình hình thực tế, Bộ Công an có trách nhiệm báo cáo đề xuất Chính phủ quyết định điều chỉnh danh mục các ngành, nghề này cho phù hợp.

Các điều kiện bắt buộc về an ninh, trật tự

Để được phép hoạt động kinh doanh, các cơ sở phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

• Điều kiện đối với người đứng đầu cơ sở kinh doanh: Phải có lý lịch rõ ràng và không thuộc các trường hợp: người chưa thành niên; người bị hạn chế hoặc mất năng lực hành vi dân sự; người đang bị khởi tố hình sự; người đang bị Tòa án cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc cấm hành nghề liên quan; người đang chấp hành hình phạt tù, đang bị quản chế hoặc chấp hành các biện pháp xử lý hành chính khác (giáo dục tại xã, phường, thị trấn, đưa vào cơ sở giáo dục, cơ sở chữa bệnh); người có tiền án chưa được xóa án tích về các tội xâm phạm an ninh quốc gia, tội đặc biệt nghiêm trọng hoặc các tội liên quan trực tiếp đến ngành, nghề đăng ký kinh doanh.
• Điều kiện về cơ sở vật chất và địa điểm: Đảm bảo các tiêu chuẩn về an toàn phòng cháy, chữa cháy, phòng nổ, phòng độc và vệ sinh môi trường; bảo đảm trật tự, an toàn công cộng; địa điểm kinh doanh không được nằm trong khu vực cấm theo quy định của pháp luật.

Thủ tục cấp Giấy xác nhận và tiếp nhận bản cam kết

Quy trình thực hiện thủ tục hành chính đối với các cơ sở kinh doanh được quy định cụ thể:

• Đối với nhóm ngành, nghề yêu cầu Giấy xác nhận: Cơ sở chỉ được hoạt động sau khi được Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội thuộc Bộ Công an hoặc Công an cấp tỉnh cấp "Giấy xác nhận đủ điều kiện về an ninh, trật tự". Hồ sơ đề nghị bao gồm: Đơn đề nghị cấp giấy; Bản sao Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh; Bản khai lý lịch của người đứng đầu cơ sở. Trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan Công an có trách nhiệm cấp giấy xác nhận; trường hợp từ chối phải thông báo bằng văn bản nêu rõ lý do. Người nộp hồ sơ phải nộp lệ phí theo quy định của Bộ Tài chính.
• Đối với nhóm ngành, nghề yêu cầu bản cam kết: Cơ sở phải nộp bản cam kết thực hiện đúng các quy định về an ninh, trật tự cho cơ quan Công an cấp tỉnh hoặc cấp huyện. Hồ sơ gửi kèm gồm: Bản khai lý lịch của người đứng đầu cơ sở và Bản sao Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh.
• Thay đổi thông tin kinh doanh: Khi cơ sở bị phá sản, ngừng hoạt động, giải thể hoặc sáp nhập mà không tiếp tục kinh doanh ngành, nghề có điều kiện thì Giấy xác nhận sẽ hết hiệu lực. Trường hợp thay đổi ngành, nghề kinh doanh, thay đổi địa điểm hoặc thay đổi người đứng đầu, cơ sở phải khai báo bổ sung hồ sơ với cơ quan Công an đã cấp giấy để được cấp đổi giấy mới.

Trách nhiệm của cơ sở kinh doanh trong quá trình hoạt động

Các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh có điều kiện phải tuân thủ nghiêm ngặt các nghĩa vụ sau:

• Thông báo bằng văn bản cho Công an xã, phường, thị trấn nơi đặt địa điểm kinh doanh về thời gian chính thức đi vào hoạt động.
• Thực hiện đầy đủ các quy định về an ninh, trật tự theo Nghị định này và các hướng dẫn chuyên biệt của Bộ Công an đối với từng ngành, nghề.
• Chủ động phát hiện và kịp thời thông báo cho cơ quan Công an về các vụ việc hoặc dấu hiệu nghi vấn liên quan đến an ninh, trật tự phát sinh trong quá trình kinh doanh.
• Chấp hành nghiêm túc sự hướng dẫn và kiểm tra về an ninh, trật tự của cơ quan Công an có thẩm quyền.
• Người đứng đầu cơ sở phải chịu trách nhiệm hoàn toàn trước pháp luật về mọi hoạt động của cơ sở do mình phụ trách.

Trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước

Nghị định phân định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của các cơ quan nhà nước có liên quan:

• Bộ Công an: Thống nhất quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đối với các ngành, nghề kinh doanh có điều kiện trên phạm vi cả nước; ban hành hệ thống biểu mẫu quản lý; hướng dẫn và bồi dưỡng nghiệp vụ bảo vệ cho lực lượng bảo vệ của các cơ sở; quy định chế độ thông tin, báo cáo; hướng dẫn trình tự, thủ tục cấp giấy xác nhận và tiếp nhận cam kết; chỉ đạo lực lượng Công an các cấp tiến hành kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất về giấy tờ pháp lý, nội dung kinh doanh thực tế, người và phương tiện có dấu hiệu vi phạm theo đúng quy định pháp luật về thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp.
• Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Ngoại giao: Phối hợp với Bộ Công an chỉ đạo các Sở Kế hoạch và Đầu tư, cơ quan đăng ký kinh doanh hướng dẫn thủ tục đăng ký kinh doanh; hướng dẫn các tổ chức, cá nhân nước ngoài và người Việt Nam định cư ở nước ngoài đầu tư vào các ngành, nghề kinh doanh có điều kiện này.
• Bộ Tài chính: Chủ trì, phối hợp với Bộ Công an hướng dẫn chi tiết việc thu, quản lý và sử dụng lệ phí cấp "Giấy xác nhận đủ điều kiện về an ninh, trật tự".
• Các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: Trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, phối hợp chặt chế với Bộ Công an để quản lý, kiểm tra hoạt động của các cơ sở kinh doanh thuộc quyền quản lý của địa phương hoặc ngành mình.

Khen thưởng, xử lý vi phạm và điều khoản thi hành

Các quy định về chế tài và điều khoản chuyển tiếp được quy định như sau:

• Khen thưởng và xử lý vi phạm: Tổ chức, cá nhân có thành tích xuất sắc sẽ được khen thưởng. Ngược lại, cơ sở vi phạm quy định tùy theo mức độ sẽ bị xử phạt hành chính, đình chỉ hoạt động, thu hồi Giấy xác nhận hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Người có chức vụ, quyền hạn lợi dụng chức trách để làm trái quy định cũng sẽ bị xử lý kỷ luật, phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
• Điều khoản chuyển tiếp: Các cơ sở đã được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện an ninh, trật tự theo Nghị định số 17/CP ngày 23/12/1992, nếu đáp ứng đủ các điều kiện mới thì được tiếp tục hoạt động mà không cần làm lại bản cam kết hoặc cấp đổi giấy mới, nhưng phải tuân thủ toàn bộ quy định tại Nghị định này.
• Hiệu lực thi hành: Nghị định 08/2001/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày ký và thay thế hoàn toàn Nghị định số 17/CP ngày 23 tháng 12 năm 1992 của Chính phủ về việc quản lý các nghề kinh doanh đặc biệt.