Nghị định 17-CP được ban hành năm 1992 bởi Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ), do Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phan Văn Khải ký, nhằm thiết lập hành lang pháp lý chặt chẽ trong việc quản lý các ngành nghề kinh doanh đặc biệt có ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của Nghị định

Nghị định này áp dụng đối với mọi tổ chức, cá nhân thuộc tất cả các thành phần kinh tế, các ngành, bao gồm cả hoạt động chuyên nghiệp hoặc không chuyên nghiệp có thực hiện hoạt động kinh doanh các ngành nghề đặc biệt trên lãnh thổ Việt Nam. Đồng thời, các tổ chức và cá nhân nước ngoài đầu tư vào các lĩnh vực này cũng thuộc đối tượng điều chỉnh và phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định liên quan.

Danh mục các ngành nghề kinh doanh đặc biệt

Theo quy định, nghề kinh doanh đặc biệt là những nghề mà hoạt động kinh doanh có các điều kiện, phương tiện liên quan nhiều đến bảo vệ an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội, bao gồm 06 nhóm ngành nghề sau:

• Nghề cho thuê nghỉ trọ.
• Nghề khắc con dấu.
• Nghề in và sao chụp (photocopy).
• Nghề sản xuất, sửa chữa súng săn; sản xuất đạn súng săn và cho thuê súng săn.
• Nghề kinh doanh có sử dụng đến chất nổ, chất độc mạnh, chất phóng xạ.
• Nghề giải phẫu thẩm mỹ (các hoạt động làm thay đổi hình dạng, đặc điểm nhận dạng của con người).

Những đối tượng không được phép hành nghề kinh doanh đặc biệt

Để bảo đảm an ninh trật tự, Nhà nước nghiêm cấm các đối tượng sau đây tham gia làm nghề kinh doanh đặc biệt:

• Những người đang trong thời gian bị quản chế, cải tạo không giam giữ, hoặc đang chấp hành hình phạt tù nhưng được hưởng án treo.
• Những người đã có tiền án về các tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc các tội phạm hình sự khác có mối quan hệ trực tiếp đến ngành nghề đặc biệt mà họ xin kinh doanh; hoặc những người từng lợi dụng hoạt động kinh doanh nghề đặc biệt để thực hiện hành vi phạm tội.
• Những người đang bị khởi tố hình sự hoặc đang có liên quan trực tiếp trong các vụ án hình sự đang được cơ quan có thẩm quyền tiến hành điều tra.

Thủ tục đăng ký và vai trò của cơ quan Công an

Quy trình cấp phép và quản lý hoạt động kinh doanh đặc biệt được phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước và cơ quan Công an:

• Tổ chức, cá nhân muốn kinh doanh ngoài việc thực hiện hồ sơ, thủ tục đăng ký kinh doanh theo quy định chung của Nhà nước, phải hoàn thành các thủ tục bổ sung theo hướng dẫn của các ngành chủ quản có liên quan.
• Cơ quan Công an có trách nhiệm chủ trì xem xét, thẩm định và xác nhận các điều kiện bảo đảm về an ninh trật tự của tổ chức, cá nhân xin kinh doanh. Ý kiến xác nhận này là cơ sở để cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét trước khi cho phép thành lập và cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh.

Trách nhiệm của cơ sở kinh doanh trong quá trình hoạt động

Sau khi được cấp phép hoạt động, các cơ sở kinh doanh phải tuân thủ các nghĩa vụ bắt buộc sau:

• Phải trình báo ngay với cơ quan Công an nơi tiến hành kinh doanh về thời điểm bắt đầu hoạt động, kèm theo danh sách chi tiết những người làm việc tại cơ sở.
• Trong suốt quá trình hoạt động, cơ sở phải chấp hành nghiêm chỉnh các quy định về an ninh, trật tự dưới sự hướng dẫn, kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất của cơ quan Công an.
• Người phụ trách hoặc chủ cơ sở kinh doanh phải chịu trách nhiệm hoàn toàn trước pháp luật đối với mọi hành vi vi phạm quy định về hoạt động nghề kinh doanh đặc biệt do nhân viên của mình thực hiện.

Quy định đối với tổ chức, cá nhân nước ngoài

Đối với các nhà đầu tư nước ngoài hoạt động theo Luật Đầu tư tại Việt Nam:

• Phải tuân thủ tuyệt đối các quy định về an ninh, trật tự của Nhà nước Việt Nam trong suốt quá trình đầu tư và vận hành doanh nghiệp.
• Ủy ban Nhà nước về hợp tác và đầu tư, Bộ Thương mại, Tổng cục Du lịch có trách nhiệm phối hợp thống nhất với Bộ Nội vụ để hướng dẫn và kiểm tra việc chấp hành các quy định an ninh trật tự đối với các tổ chức và cá nhân nước ngoài kinh doanh nghề đặc biệt ở Việt Nam.

Chế tài xử lý vi phạm và điều khoản chuyển tiếp

Nghị định quy định rõ các biện pháp xử lý và chuyển tiếp đối với các cơ sở kinh doanh:

• Mọi hành vi vi phạm quy định tại Nghị định này hoặc lợi dụng ngành nghề kinh doanh đặc biệt để gây phương hại đến an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội sẽ bị xử lý nghiêm minh theo quy định pháp luật hiện hành tùy theo tính chất và mức độ vi phạm.
• Nhà nước có chính sách khen thưởng xứng đáng cho những cá nhân, tổ chức có công phát hiện các hành vi vi phạm.
• Đối với các cơ sở đã hoạt động trước khi Nghị định này ban hành: Được phép tiếp tục hoạt động nhưng bắt buộc phải hoàn thiện thủ tục xin phép kinh doanh theo quy định mới. Trường hợp cơ sở không đáp ứng đủ điều kiện để được cấp phép tiếp tục kinh doanh thì bắt buộc phải ngừng hoạt động.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 17-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký. Tất cả các quy định trước đây trái với nội dung của Nghị định này đều bị bãi bỏ. Bộ trưởng các Bộ, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành. Bộ trưởng Bộ Nội vụ chịu trách nhiệm hướng dẫn chi tiết công tác quản lý an ninh, trật tự đối với từng loại ngành nghề cụ thể và kiểm tra việc thực hiện Nghị định này.