Nghị định 19-HĐBT được ban hành năm 1983 bởi Hội đồng Bộ trưởng nhằm quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Pháp lệnh thuế công thương nghiệp sửa đổi. Văn bản này thiết lập một hệ thống chính sách thuế toàn diện đối với các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và thương nghiệp tư nhân cũng như tập thể trong thời kỳ kinh tế bao cấp chuyển dịch, đồng thời phân định rõ thẩm quyền quản lý và tổ chức bộ máy ngành thuế từ trung ương đến địa phương.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của Nghị định

• Đối tượng nộp thuế: Tất cả các cơ sở kinh doanh công thương nghiệp thuộc diện nộp thuế theo Điều lệ thuế công thương nghiệp và Điều lệ thuế hàng hóa đều phải thực hiện nghĩa vụ nộp thuế môn bài, thuế doanh nghiệp, thuế lợi tức và các loại thuế liên quan khác.
• Trường hợp miễn trừ: Nông dân hoặc nhân dân thành thị làm nghề phụ gia đình không thuộc diện nộp thuế môn bài. Tuy nhiên, nếu các hoạt động này mang tính chất chuyên nghiệp hoặc nửa chuyên nghiệp thì vẫn phải nộp thuế môn bài theo quy định.

Chính sách Thuế Môn bài

Thuế môn bài được xác định dựa trên thu nhập bình quân tháng của cơ sở kinh doanh (được tính bằng doanh thu trừ đi chi phí hợp lý, chưa trừ suất miễn thu) và được phân chia theo các bậc thuế cụ thể:

• Đối với hộ kinh doanh riêng lẻ: Chia làm 6 bậc thuế dựa trên thu nhập tháng:
  • Bậc 1: Thu nhập trên 5.000 đồng - Mức thuế cả năm là 5.000 đồng.
  • Bậc 2: Thu nhập trên 3.000 đến 5.000 đồng - Mức thuế cả năm là 3.000 đồng.
  • Bậc 3: Thu nhập trên 2.000 đến 3.000 đồng - Mức thuế cả năm là 1.000 đồng.
  • Bậc 4: Thu nhập trên 1.000 đến 2.000 đồng - Mức thuế cả năm là 500 đồng.
  • Bậc 5: Thu nhập trên 500 đến 1.000 đồng - Mức thuế cả năm là 200 đồng.
  • Bậc 6: Thu nhập từ 500 đồng trở xuống - Mức thuế cả năm là 100 đồng.
• Đối với tổ chức kinh tế tập thể và công tư hợp doanh chia lãi: Chia làm 4 bậc thuế:
  • Bậc 1: Thu nhập trên 50.000 đồng - Mức thuế cả năm là 5.000 đồng.
  • Bậc 2: Thu nhập trên 20.000 đến 50.000 đồng - Mức thuế cả năm là 3.000 đồng.
  • Bậc 3: Thu nhập trên 10.000 đến 20.000 đồng - Mức thuế cả năm là 1.000 đồng.
  • Bậc 4: Thu nhập từ 10.000 đồng trở xuống - Mức thuế cả năm là 500 đồng.
• Địa điểm và nguyên tắc nộp thuế môn bài: Nộp tại nơi đặt cơ sở kinh doanh chính. Trường hợp không có địa điểm cố định thì nộp tại nơi cư trú. Nếu kinh doanh nhiều ngành nghề khác nhau thì phải nộp thuế môn bài riêng cho từng ngành nghề. Các cơ sở thay đổi ngành nghề hoặc di chuyển địa điểm theo hướng khuyến khích của Nhà nước sẽ được đổi môn bài mà không phải nộp lại thuế.

Chính sách Thuế Doanh nghiệp

Thuế doanh nghiệp được tính theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu, phân loại chi tiết theo từng ngành, nghề kinh doanh:

• Sản xuất tiểu công nghiệp, thủ công nghiệp: Áp dụng mức thuế suất 3% đối với sản xuất thiết bị, máy móc, hàng xuất khẩu, hóa chất, đồ dùng học tập, y tế, khai thác đất đá, cát sỏi, chất đốt, lâm thủy sản, xay xát. Áp dụng mức 5% đối với chế biến bún, bánh mứt kẹo, sản xuất huy hiệu, hoa giấy. Các mặt hàng khác áp dụng mức 4%.
• Sản xuất nông nghiệp không thuộc diện nộp thuế nông nghiệp: Như ấp vịt, sản xuất cá giống áp dụng mức thuế suất 3%.
• Ngành xây dựng: Áp dụng mức 7% đối với xây dựng, sửa chữa nhà cửa, làm mộc, nề; giảm xuống 5% nếu cơ sở tự thầu cả nguyên vật liệu.
• Ngành vận tải: Áp dụng mức thuế suất chung là 5%; riêng vận tải bằng phương tiện thô sơ ở vùng miền núi và trung du được áp dụng mức 3%.
• Ngành phục vụ: Dao động từ 5% đến 9%. Các hợp tác xã phục vụ theo giá chỉ đạo của Nhà nước và người lao động riêng lẻ phục vụ nhu cầu phổ thông chịu mức 5%. Các dịch vụ cao cấp như chụp ảnh, vẽ quảng cáo, cho thuê đồ cưới, khách sạn, cắt uốn tóc thẩm mỹ chịu mức 9%. Các dịch vụ khác chịu mức 7% (riêng cửa hiệu lớn chịu mức 9%).
• Ngành ăn uống: Tiểu thương bán nước chè, quà bánh, quán ăn phổ thông chịu mức 6%. Phòng trà, cà phê, hiệu cao lâu, đặc sản chịu mức 10%. Các hình thức kinh doanh ăn uống khác chịu mức 8% (cửa hàng lớn chịu mức 10%).
• Ngành thương nghiệp: Tiểu thương bán hàng vặt, hàng tươi sống (trừ thịt) chịu mức 6%. Kinh doanh hương nến, vàng mã, đồ trang sức, hàng ngoại chịu mức 10%. Bán các loại hàng hóa khác chịu mức 8% (cửa hàng lớn, chủ vựa chịu mức 10%).

Chính sách Thuế Lợi tức Doanh nghiệp

Thuế lợi tức doanh nghiệp được điều chỉnh thông qua các quy định về suất miễn thu, thuế suất bổ sung và các chính sách ưu đãi giảm thuế:

• Suất miễn thu một tháng đối với người lao động thường xuyên:
  • Nội thành Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh: Được trừ 400 đồng/tháng.
  • Các thành phố khác, thị xã và ngoại thành của hai thành phố trên: Được trừ 360 đồng/tháng.
  • Các địa bàn khác: Được trừ 320 đồng/tháng.
  • Đối với lao động thuê ngoài, mức trừ tối đa bằng suất miễn thu thông thường; riêng lao động kỹ thuật cao được phòng thuế công nhận có thể được trừ tối đa không quá hai lần suất miễn thu.
• Thuế suất bổ sung đối với hộ riêng lẻ có lợi tức cao: Các tổ chức kinh tế tập thể xã hội chủ nghĩa được miễn thuế suất bổ sung. Đối với hộ kinh doanh riêng lẻ có lợi tức trên 3.000 đồng/tháng phải chịu thuế suất bổ sung:
  • Lợi tức từ trên 3.000 đến 5.000 đồng: Ngành sản xuất, vận tải chịu mức 5%; ngành phục vụ, thương nghiệp, ăn uống chịu mức 10%.
  • Lợi tức trên 5.000 đồng: Ngành sản xuất, vận tải chịu mức 10%; ngành phục vụ, thương nghiệp, ăn uống chịu mức 20%.
• Chính sách giảm thuế lợi tức: Các hợp tác xã tiểu thủ công nghiệp, xây dựng, vận tải đạt trình độ vừa được giảm 5%, trình độ cao được giảm 10% thuế lợi tức. Nếu có quan hệ kinh tế với Nhà nước từ 30% đến 60% được giảm 5%, trên 60% được giảm 10% thuế lợi tức (áp dụng cho cả cơ sở sản xuất riêng lẻ). Hợp tác xã phục vụ theo giá chỉ đạo được giảm 10%, tổ phục vụ được giảm 5%.
• Kỷ luật về giá và xử lý vi phạm: Cơ sở kinh doanh phải niêm yết giá và bán đúng giá quy định. Trường hợp đầu cơ nâng giá, vi phạm kỷ luật giá sẽ bị áp thuế suất đặc biệt 100% đối với toàn bộ lợi tức thu được từ hoạt động vi phạm. Thẩm quyền xử lý vi phạm được phân cấp từ Trưởng phòng thuế quận, huyện đến Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tùy theo quy mô số tiền vi phạm.

Chính sách Thuế Buôn chuyến

Thuế buôn chuyến được áp dụng dựa trên doanh số của từng chuyến hàng và loại mặt hàng vận chuyển:

• Doanh số đến 300 đồng (áp dụng chung cho tất cả các loại hàng): Thuế suất 5%.
• Lương thực phụ, thực phẩm phụ, hàng thủ công (trừ mỹ nghệ): Doanh số trên 300 đến 1.000 đồng chịu mức 7%; trên 1.000 đến 3.000 đồng chịu mức 10%; trên 3.000 đồng chịu mức 12%.
• Lương thực, nông sản, thực phẩm, thủy hải sản, lâm sản: Doanh số trên 300 đến 1.000 đồng chịu mức 10%; trên 1.000 đến 3.000 đồng chịu mức 12%; trên 3.000 đồng chịu mức 15%.
• Hàng công nghiệp, tiểu công nghiệp, thủ công mỹ nghệ: Doanh số trên 300 đến 3.000 đồng chịu mức 12%; trên 3.000 đồng chịu mức 15%.

Thuế đối với Hàng hóa Xuất nhập khẩu Phi mậu dịch

• Căn cứ tính thuế: Giá tính thuế là giá thị trường, được xác định và điều chỉnh theo định kỳ hàng tháng hoặc hàng quý.
• Cơ chế phối hợp: Cơ quan thuế cấp tỉnh phối hợp với cơ quan hải quan và cơ quan vật giá cùng cấp để ban hành bảng giá tính thuế và niêm yết công khai tại cửa khẩu.
• Ủy quyền thu thuế: Ngành hải quan trực tiếp thực hiện thu thuế đối với hàng hóa xuất nhập khẩu phi mậu dịch dưới sự chỉ đạo, kiểm tra của Bộ Tài chính.

Chính sách Thuế đối với các Mô hình Hợp tác và Liên doanh

• Cơ sở công tư hợp doanh chia lãi: Thực hiện nộp thuế doanh nghiệp và thuế hàng hóa theo quy định chung. Đối với phần lợi nhuận được chia, các cổ đông hoặc cá nhân góp vốn phải nộp thuế lợi tức theo biểu thuế áp dụng cho hộ riêng lẻ cùng ngành nhưng được giảm 10% số thuế phải nộp.
• Hợp tác xã mua bán và hợp tác xã tiêu thụ:
  • Nộp thuế doanh nghiệp với thuế suất 4% trên doanh thu tự doanh. Miễn thuế doanh nghiệp đối với doanh thu từ hoạt động làm đại lý bán lẻ hoặc ủy thác thu mua cho thương nghiệp quốc doanh theo giá chỉ đạo.
  • Được giảm 50% thuế sát sinh; phải nộp thuế hàng hóa theo quy định.
  • Không phải nộp thuế lợi tức doanh nghiệp mà thực hiện nộp 30% lợi nhuận sau thuế vào ngân sách nhà nước.
  • Được miễn thuế buôn chuyến khi vận chuyển hàng hóa về phục vụ nhân dân địa phương; nếu kinh doanh buôn chuyến ngoài phạm vi quy định thì vẫn phải nộp thuế buôn chuyến.

Tổ chức Bộ máy Ngành Thuế Công thương nghiệp

• Hệ thống tổ chức: Ngành thuế được tổ chức theo hệ thống dọc từ trung ương xuống cấp quận, huyện. Cơ quan thuế chịu sự chỉ đạo song trùng: vừa chịu sự chỉ đạo chuyên môn của cơ quan thuế cấp trên, vừa chịu sự quản lý, kiểm tra của Ủy ban nhân dân cùng cấp.
• Bố trí lực lượng tại cơ sở: Tại các địa bàn tập trung hoạt động thương mại sẽ thành lập các trạm thuế, đội công tác thuế. Tại địa bàn ít hoạt động sẽ thiết lập cơ chế ủy nhiệm thu thuế thông qua những người được lựa chọn dưới sự giới thiệu của Ủy ban nhân dân cấp xã, phường.
• Vai trò của chính quyền cấp xã, phường: Ủy ban nhân dân xã, phường có trách nhiệm tuyên truyền, vận động nhân dân chấp hành pháp luật thuế, giám sát hoạt động của cán bộ thuế và phối hợp với phòng thuế cấp huyện trong công tác quản lý thu thuế trên địa bàn.

Hiệu lực thi hành

Các quy định về thuế doanh nghiệp, thuế lợi tức doanh nghiệp, thuế hàng hóa, thuế buôn chuyến và thuế môn bài quy định tại Nghị định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành Pháp lệnh thuế công thương nghiệp sửa đổi. Bộ Tài chính chịu trách nhiệm chủ trì, phối hợp với các Bộ, cơ quan ngang Bộ và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố hướng dẫn chi tiết thi hành Nghị định này trên phạm vi cả nước.