Nghị định 270-HĐBT được ban hành ngày 15 tháng 7 năm 1991 bởi Hội đồng Bộ trưởng nhằm hướng dẫn chi tiết thi hành Pháp lệnh Thuế Nhà, Đất. Văn bản quy định rõ ràng về đối tượng chịu thuế, các trường hợp miễn trừ, căn cứ tính thuế, thuế suất, các chính sách miễn giảm và công tác tổ chức thu thuế trên phạm vi cả nước.

Phạm vi và đối tượng áp dụng thuế nhà đất

Nghị định quy định mọi cá nhân, tổ chức, cơ quan, xí nghiệp, lực lượng vũ trang có quyền sở hữu nhà, quyền sử dụng nhà, đất ở, đất xây dựng công trình (gọi chung là chủ nhà đất) đều thuộc đối tượng phải nộp thuế nhà đất. Trong trường hợp đang có tranh chấp về quyền sở hữu, quyền sử dụng hoặc chưa xác định được chủ nhà đất cụ thể, tổ chức hoặc cá nhân đang trực tiếp sử dụng nhà đất đó có nghĩa vụ nộp thuế.

Đối tượng chịu thuế bao gồm hai nhóm chính:

• Nhà: Bao gồm nhà ở, nhà làm việc, nhà dùng vào mục đích sản xuất và kinh doanh.
• Đất: Bao gồm đất ở và đất xây dựng công trình.

Các trường hợp không thuộc đối tượng thu thuế nhà đất

Nhà nước không thực hiện thu thuế nhà đất đối với các trường hợp sau:

• Nhà ở thuộc vùng nông thôn. Tuy nhiên, quy định này loại trừ nhà ở ven đường quốc lộ, tỉnh lộ thuộc vùng đồng bằng, trung du nơi có hoạt động kinh doanh, dịch vụ (áp dụng cho cả nhà ở có kết hợp kinh doanh và nhà ở thuần túy không kinh doanh).
• Đất sử dụng vào mục đích công cộng như làm đường sá, cầu cống, công viên, sân vận động, đê điều, công trình thủy lợi, nghĩa trang.
• Nhà đất được dùng làm trụ sở làm việc của cơ quan hành chính sự nghiệp Nhà nước, các tổ chức xã hội (Đảng, đoàn thể...) và các công trình văn hóa, doanh trại của lực lượng vũ trang không sử dụng vào hoạt động kinh doanh.
• Nhà đất chuyên dùng vào việc thờ cúng của các tôn giáo bao gồm nhà thờ đạo Thiên Chúa, đình, chùa, miếu.
• Nhà đất được sử dụng vì lợi ích công cộng mà chủ nhà đất không thực hiện thu tiền thuê.

Căn cứ tính thuế và thuế suất thuế nhà đất

Căn cứ để tính thuế nhà đất được xác định dựa trên diện tích nhà, diện tích đất, giá tính thuế trên mỗi mét vuông (m2) đối với từng hạng nhà, hạng đất và mức thuế suất tương ứng.

• Thuế suất đối với nhà: Được quy định là 0,3% giá tính thuế/năm.
• Thuế suất đối với đất: Được quy định là 0,5% giá tính thuế/năm.

Bộ Tài chính, Bộ Xây dựng, Tổng cục Quản lý ruộng đất và Ủy ban Vật giá Nhà nước có trách nhiệm ban hành khung giá tiêu chuẩn và hướng dẫn phân loại hạng nhà, hạng đất. Trên cơ sở đó, Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quyết định thành lập Ban định giá tính thuế nhà đất (do Phó Chủ tịch UBND làm Trưởng ban) để quy định giá tính thuế cụ thể phù hợp với địa phương. Giá tính thuế nhà đất được xem xét điều chỉnh định kỳ hai năm một lần và công bố công khai vào đầu năm.

Quy định mức thuế đất ở thuộc vùng nông thôn

Đối với đất ở thuộc vùng nông thôn, mức thuế đất được tính toán quy đổi theo mức thuế nông nghiệp của cùng hạng đất trong vùng như sau:

• Tại vùng đồi trọc, đá sỏi: Mức thuế đất bằng 1 lần mức thuế nông nghiệp cùng hạng.
• Tại vùng trung du, đồi núi: Mức thuế đất bằng 1,5 lần mức thuế nông nghiệp cùng hạng.
• Tại vùng đồng bằng: Mức thuế đất bằng 2 lần mức thuế nông nghiệp cùng hạng.
• Riêng tại vùng đồng bằng sông Hồng, đồng bằng sông Cửu Long và khu vực ven các đường quốc lộ, tỉnh lộ: Mức thuế đất bằng 3 lần mức thuế nông nghiệp trong vùng.
• Trường hợp đất ở nhưng thực tế sử dụng vào sản xuất nông nghiệp: Áp dụng mức thuế đất bằng đúng mức thuế nông nghiệp cùng hạng đất.

Các trường hợp được xét miễn, giảm thuế nhà đất

Nghị định quy định cụ thể các trường hợp được xem xét miễn hoặc giảm thuế bao gồm:

• Nhà được xây dựng bằng các vật liệu dễ hư hỏng hoặc nhà bị hư hỏng nặng đang trong quá trình sửa chữa. Thời gian được xét miễn, giảm thuế tối đa không quá hai năm.
• Nhà mới xây dựng tại các đô thị mới hình thành; nhà xưởng của các cơ sở sản xuất mới đi vào hoạt động được miễn thuế trong 3 năm đầu tiên kể từ ngày được cấp giấy phép xây dựng.
• Nhà, xưởng của các xí nghiệp quốc doanh thuộc diện phải nộp tiền thu trên vốn, hoặc sử dụng nguồn vốn vay chưa trả hết nợ mà nguồn lợi nhuận thu được không đủ để nộp thuế.
• Nhà, đất thuộc sở hữu Nhà nước hoặc của các tổ chức xã hội cho công nhân, viên chức Nhà nước thuê với mức giá thấp.
• Các đối tượng nộp thuế gặp khó khăn đặc biệt do thiên tai, địch họa hoặc tai nạn bất ngờ.

Tổ chức thu thuế và quản lý hành chính

Thuế nhà đất do hệ thống thuế Nhà nước trực thuộc Bộ Tài chính tổ chức thu nhận. Trong trường hợp cần thiết để thuận tiện cho công tác quản lý, cơ quan thuế được phép ủy nhiệm cho Ủy ban nhân dân cấp phường, xã thực hiện thu thuế nhà đất. Cơ quan nhận ủy nhiệm thu sẽ được hưởng khoản thủ tục phí theo quy định của Bộ Tài chính.

Người nộp thuế có nghĩa vụ kê khai, nộp thuế đầy đủ và đúng hạn. Hội đồng Bộ trưởng ban hành quy định riêng về chế độ khen thưởng đối với cơ quan thuế, cán bộ thuế hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ và những cá nhân có công phát hiện các hành vi vi phạm Pháp lệnh thuế nhà đất.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 270-HĐBT có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15 tháng 7 năm 1991. Tất cả các quy định trước đây trái với Pháp lệnh thuế nhà đất và Nghị định này đều bị bãi bỏ. Bộ trưởng Bộ Tài chính chịu trách nhiệm ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết thi hành Nghị định này.