Nghị định 339-HĐBT được Hội đồng Bộ trưởng ban hành năm 1992 nhằm quy định chi tiết việc thi hành Pháp lệnh về thuế nhà, đất trên phạm vi cả nước. Văn bản này tập trung vào việc xác định đối tượng chịu thuế đất, căn cứ tính thuế, các trường hợp miễn giảm thuế, cũng như cơ chế tổ chức thu và quản lý thuế đất nhằm bảo đảm tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý nhà nước về đất đai.

Phạm vi áp dụng của Nghị định bao trùm toàn bộ diện tích đất ở và đất xây dựng công trình thuộc lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đối tượng áp dụng là các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước đang sử dụng đất thuộc diện chịu thuế, trừ các trường hợp đặc biệt được miễn trừ hoặc không thuộc diện thu thuế theo quy định pháp luật.

Quy định về đối tượng chịu thuế và các trường hợp không thu thuế

Nghị định xác định rõ ranh giới giữa đất chịu thuế và đất không chịu thuế nhằm bảo đảm quyền lợi cho các hoạt động công ích và an sinh xã hội:

• Đối tượng chịu thuế: Toàn bộ diện tích đất ở và đất xây dựng công trình trên lãnh thổ Việt Nam, trừ các trường hợp miễn trừ cụ thể.
• Các trường hợp không thu thuế đất bao gồm:
  • Đất được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép sử dụng vì lợi ích công cộng, phúc lợi xã hội hoặc từ thiện không nhằm mục đích kinh doanh hay để ở (như đường sá, cầu cống, công viên, sân vận động, đê điều, công trình thủy lợi, trường học, nhà trẻ, bệnh viện, bệnh xá, nghĩa trang...).
  • Đất dùng vào việc thờ cúng công cộng của các tổ chức tôn giáo hoặc các tổ chức khác không sử dụng vào mục đích kinh doanh hoặc để ở (như di tích lịch sử, đình, chùa, đền, miếu, nhà thờ công cộng; riêng đền, miếu, nhà thờ tư gia vẫn phải nộp thuế).
• Quy định đối với đất thuê: Cá nhân, tổ chức trong nước hoặc nước ngoài thuê đất thì không phải nộp thuế đất, nghĩa vụ nộp thuế thuộc về chủ thể cho thuê đất. Đối với các xí nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (bao gồm cả xí nghiệp liên doanh và xí nghiệp 100% vốn nước ngoài) đã nộp tiền thuê đất theo quy định thì được miễn nộp thuế đất cho đến khi hết hạn hợp đồng thuê.

Căn cứ và phương pháp tính thuế đất

Việc tính thuế đất được thực hiện dựa trên các tiêu chí cụ thể về diện tích, phân hạng đất và mức thuế suất tương ứng:

• Căn cứ tính thuế: Xác định dựa trên diện tích đất thực tế, hạng đất và mức thuế quy định trên một đơn vị diện tích.
• Diện tích đất tính thuế: Bao gồm toàn bộ diện tích mặt đất xây dựng nhà ở, xây dựng công trình và các diện tích khác nằm trong khuôn viên như đường đi, sân, diện tích bao quanh nhà/công trình, đất trồng cây, ao hồ và cả diện tích đất để trống.
• Phân hạng đất và mức thuế tại khu vực đô thị: Mức thuế đất tại thành phố, thị xã, thị trấn được tính bằng bội số so với mức thuế nông nghiệp của hạng đất cao nhất trong vùng, cụ thể theo phân loại đô thị:
  • Đô thị loại I: Mức thuế đất bằng từ 7 đến 25 lần.
  • Đô thị loại II: Mức thuế đất bằng từ 6 đến 23 lần.
  • Đô thị loại III: Mức thuế đất bằng từ 5 đến 20 lần.
  • Đô thị loại IV: Mức thuế đất bằng từ 4 đến 15 lần.
  • Đô thị loại V: Mức thuế đất bằng từ 4 đến 10 lần.
  • Thị trấn: Mức thuế đất bằng từ 3 đến 10 lần.
• Mức thuế đất tại vùng nông thôn: Thực hiện theo đúng quy định tại Khoản 2 Điều 7 của Pháp lệnh về thuế nhà, đất.
• Thẩm quyền phân hạng đất: Bộ Tài chính chủ trì phối hợp với Tổng cục quản lý ruộng đất và Bộ Xây dựng hướng dẫn việc phân loại hạng đất. Trên cơ sở đó, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quyết định phân hạng đất và mức thuế cụ thể cho địa phương mình.

Các trường hợp tạm miễn, giảm thuế đất

Nghị định thể hiện chính sách nhân văn và hỗ trợ của Nhà nước thông qua các quy định về miễn, giảm thuế đất cho các đối tượng chính sách và trường hợp gặp khó khăn:

• Tạm miễn thuế đất đối với:
  • Đất xây dựng trụ sở cơ quan hành chính, sự nghiệp nhà nước, tổ chức xã hội, công trình văn hóa, đất sử dụng cho mục đích quốc phòng và an ninh (nếu dùng vào mục đích kinh doanh hoặc để ở thì vẫn phải nộp thuế).
  • Đất vùng rừng núi, rẻo cao được miễn thuế nông nghiệp; vùng định canh, định cư của đồng bào dân tộc thiểu số. Đất ở của đồng bào xây dựng vùng kinh tế mới được miễn thuế trong 5 năm đầu kể từ ngày đến ở.
  • Đất ở duy nhất của gia đình thương binh hạng 1/4, 2/4, gia đình liệt sĩ đang hưởng trợ cấp nhà nước, đất xây nhà tình nghĩa (diện tích miễn thuế không vượt quá hạn mức quy định tại Điều 35 Luật Đất đai).
  • Đất ở duy nhất do chính người tàn tật mất khả năng lao động, người chưa thành niên, người già cô đơn không nơi nương tựa đứng tên và không có khả năng nộp thuế (diện tích không quá hạn mức quy định).
• Giảm, miễn thuế do thiên tai, tai nạn: Đối tượng nộp thuế gặp khó khăn do thiên tai, địch họa hoặc tai nạn bất ngờ không có khả năng nộp thuế sẽ được xem xét giảm hoặc miễn thuế. Thẩm quyền quyết định thuộc về Ủy ban nhân dân cấp huyện (quận, thị xã) dựa trên đề nghị của Chi cục trưởng Chi cục thuế.
• Hướng dẫn thủ tục: Bộ Tài chính chịu trách nhiệm hướng dẫn chi tiết các thủ tục và nguyên tắc xét miễn, giảm thuế đất.

Tổ chức thu thuế và quản lý hành chính

Công tác quản lý và thu nộp thuế được phân cấp và tổ chức chặt chẽ:

• Cơ quan thu thuế: Hệ thống thu thuế Nhà nước trực thuộc Bộ Tài chính trực tiếp tổ chức thu. Trong trường hợp cần thiết, cơ quan thuế được ủy nhiệm cho Ủy ban nhân dân cấp xã (phường, thị trấn) thực hiện thu thuế.
• Chế độ thù lao ủy nhiệm thu: Cơ quan nhận ủy nhiệm thu thuế được hưởng thù lao từ 3% đến 5% trên tổng số tiền thuế thực thu đã nộp vào Kho bạc Nhà nước. Bộ Tài chính hướng dẫn cụ thể mức trích, thủ tục trích và nguyên tắc sử dụng khoản thù lao này.
• Trách nhiệm hướng dẫn và xử lý vi phạm: Bộ Tài chính hướng dẫn chi tiết việc kê khai, nộp thuế, nhiệm vụ quyền hạn của cơ quan thuế, cũng như quy trình xử lý vi phạm và thẩm quyền xử phạt theo quy định của Pháp lệnh về thuế nhà, đất.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm tổ chức thực hiện

Nghị định 339-HĐBT chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1 tháng 10 năm 1992 và thay thế hoàn toàn Nghị định số 270-HĐBT ngày 14 tháng 9 năm 1991. Các quy định trước đây trái với Nghị định này đều bị bãi bỏ. Riêng trong quý IV năm 1992, đối tượng nộp thuế thực hiện nộp 25% mức thuế đất tính cho cả năm.

Bộ trưởng các Bộ, Thủ trưởng các cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Hội đồng Bộ trưởng và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm tổ chức chỉ đạo, kiểm tra việc thi hành Nghị định. Bộ trưởng Bộ Tài chính có trách nhiệm ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết thi hành toàn bộ Nghị định này.