Nghị định 28/2003/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định về việc phát hành Công trái xây dựng Tổ quốc năm 2003 với tên gọi Công trái giáo dục. Mục đích của đợt phát hành này nhằm huy động nguồn vốn hỗ trợ các tỉnh miền núi, Tây Nguyên và các địa phương gặp nhiều khó khăn thực hiện mục tiêu kiên cố hóa trường học, xóa bỏ hoàn toàn tình trạng phòng học ba ca và phòng học tranh tre, nứa lá dột nát theo Nghị quyết của Quốc hội.

Phạm vi và đối tượng áp dụng mua công trái

Nghị định quy định rộng rãi các đối tượng được phép mua Công trái giáo dục bao gồm:

• Công dân Việt Nam đang sinh sống, làm việc ở trong nước và nước ngoài.
• Người Việt Nam định cư ở nước ngoài và người nước ngoài đang làm việc, cư trú hợp pháp tại Việt Nam.
• Các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp; các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp.
• Doanh nghiệp nhà nước và các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế khác.
• Các tổ chức nước ngoài đang hoạt động hợp pháp trên lãnh thổ Việt Nam.
• Lưu ý đặc biệt: Các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp, tổ chức chính trị - xã hội và doanh nghiệp nhà nước tuyệt đối không được sử dụng nguồn kinh phí do ngân sách nhà nước cấp để mua công trái.

Quy mô, kỳ hạn và hình thức phát hành công trái

• Loại tiền và kỳ hạn: Công trái giáo dục được phát hành, thu và ghi bằng tiền Việt Nam (VND) với kỳ hạn cố định là 05 năm (tương đương 60 tháng) tính từ thời điểm phát hành.
• Thời gian và quy mô huy động: Thời gian phát hành bắt đầu từ ngày 05 tháng 5 năm 2003 với tổng mức vốn huy động mục tiêu là 2.000 tỷ đồng.
• Hình thức và mệnh giá: Công trái được phát hành dưới hai hình thức chính:
  • Công trái không ghi tên: Được in sẵn mệnh giá trên phiếu, mệnh giá tối thiểu là 50.000 đồng và tối đa là 100.000.000 đồng.
  • Công trái có ghi tên: Không in sẵn mệnh giá, áp dụng cho các tổ chức, doanh nghiệp hoặc cá nhân mua với giá trị từ 50.000.000 đồng trở lên. Mệnh giá tối đa ghi trên một phiếu công trái có ghi tên là 10.000.000.000 đồng (mười tỷ đồng).

Cơ chế bảo đảm giá trị, lãi suất và phương thức thanh toán

• Lãi suất và bảo đảm giá trị: Lãi suất ghi trên Công trái giáo dục là 8%/năm (đã bao gồm mức trượt giá hàng năm và tỷ lệ lãi suất thực tế 1,5%/năm), tương đương mức lãi suất lũy kế cho 5 năm là 40%.
  • Nếu tổng mức trượt giá thực tế trong 5 năm cộng với lãi suất 5 năm vượt quá 40%, Nhà nước sẽ bù phần chênh lệch cho người sở hữu.
  • Nếu tổng mức trượt giá thực tế và lãi suất thấp hơn hoặc bằng 40%, người sở hữu vẫn được hưởng nguyên mức lãi suất 40% ghi trên phiếu.
• Phương thức thanh toán đúng hạn: Gốc và lãi được thanh toán một lần khi đến hạn 5 năm. Trường hợp đến hạn thanh toán mà người sở hữu chưa đến nhận, toàn bộ gốc và lãi sẽ được bảo lưu trên tài khoản riêng của Kho bạc Nhà nước và thời gian quá hạn này sẽ không được tính lãi.
• Thanh toán trước hạn: Trong các trường hợp đặc biệt được Bộ Tài chính hướng dẫn, người sở hữu có thể yêu cầu thanh toán trước hạn và được hưởng mức lãi suất lũy tiến theo thời gian nắm giữ thực tế:
  • Dưới 12 tháng: Không được hưởng lãi.
  • Từ đủ 12 tháng đến dưới 24 tháng: Hưởng lãi suất 8%.
  • Từ đủ 24 tháng đến dưới 36 tháng: Hưởng lãi suất 16%.
  • Từ đủ 36 tháng đến dưới 48 tháng: Hưởng lãi suất 24%.
  • Từ đủ 48 tháng đến dưới 60 tháng: Hưởng lãi suất 32%.

Quyền lợi, trách nhiệm và quy định giao dịch công trái

• Quyền của người sở hữu: Người sở hữu công trái có quyền chuyển nhượng thông qua các hình thức bán, tặng, cho, để lại thừa kế hoặc dùng làm tài sản cầm cố tại các tổ chức tín dụng. Tuy nhiên, nghiêm cấm việc sử dụng công trái thay thế tiền mặt trong lưu thông, nộp thuế hoặc thực hiện các nghĩa vụ tài chính khác với Nhà nước.
• Kinh doanh mua bán: Các tổ chức tín dụng là pháp nhân Việt Nam được phép thực hiện hoạt động kinh doanh mua bán công trái theo hướng dẫn của Bộ Tài chính.
• Bảo quản và xử lý mất mát: Người sở hữu có trách nhiệm tự bảo quản phiếu công trái. Phiếu bị tẩy xóa, sửa chữa, rách nát biến dạng sẽ không được thanh toán.
  • Đối với công trái không ghi tên: Nếu bị mất sẽ không được giải quyết thanh toán.
  • Đối với công trái có ghi tên: Khi mất phải báo ngay cho Kho bạc Nhà nước nơi phát hành để kiểm tra, xác nhận và làm thủ tục thanh toán khi đến hạn nếu chưa bị lợi dụng rút tiền.
  • Người sở hữu có thể gửi phiếu công trái tại Kho bạc Nhà nước để bảo quản và trả phí theo quy định.
• Địa điểm giao dịch: Việc phát hành và thanh toán được thực hiện tại hệ thống Kho bạc Nhà nước hoặc các đại lý được Bộ Tài chính ủy nhiệm. Riêng đối với công trái ghi tên, các thủ tục thanh toán hoặc chuyển nhượng bắt buộc phải thực hiện trực tiếp tại trụ sở Kho bạc Nhà nước nơi phát hành ban đầu.

Quản lý nguồn vốn và trách nhiệm của các cơ quan liên quan

• Quản lý nguồn vốn: Toàn bộ nguồn vốn huy động từ Công trái giáo dục phải được hạch toán đầy đủ vào ngân sách nhà nước, sử dụng đúng mục đích kiên cố hóa trường học và được công khai minh bạch. Ngân sách nhà nước bảo đảm nguồn vốn để thanh toán đầy đủ cả gốc và lãi khi đến hạn. Chi phí tổ chức phát hành và thanh toán do ngân sách nhà nước chi trả.
• Trách nhiệm của Bộ Tài chính: Chủ trì tổ chức triển khai phát hành; giao chỉ tiêu vận động mua công trái cho các địa phương, doanh nghiệp; bảo đảm điều phối nguồn vốn huy động tập trung cho các tỉnh khó khăn, miền núi và Tây Nguyên.
• Trách nhiệm của Bộ Giáo dục và Đào tạo: Rà soát, bãi bỏ các khoản đóng góp xây dựng trường học trái quy định; cung cấp thông tin hiện trạng trường lớp khó khăn để phục vụ công tác tuyên truyền.
• Trách nhiệm của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Vận động các tổ chức tín dụng cân đối nguồn vốn hợp lý để tham gia mua công trái theo kế hoạch được giao.
• Trách nhiệm của Tổng cục Thống kê: Tính toán và công bố chính xác mức trượt giá thực tế làm căn cứ tính toán bù chênh lệch khi thanh toán công trái.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 28/2003/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày, kể từ ngày đăng Công báo. Bộ trưởng Bộ Tài chính chịu trách nhiệm hướng dẫn chi tiết thi hành Nghị định này. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành./.