Nghị định 46/2006/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định chi tiết về trình tự, thủ tục xử lý đối với hàng hóa do người vận chuyển lưu giữ tại cảng biển Việt Nam. Quy định này nhằm bảo đảm việc thanh toán tiền cước vận chuyển, tiền bồi thường do lưu tàu và các khoản chi phí hợp lý khác phát sinh từ hoạt động vận tải biển theo quy định của Bộ luật Hàng hải Việt Nam.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Nghị định này điều chỉnh các hoạt động liên quan đến việc xử lý hàng hóa bị lưu giữ tại cảng biển Việt Nam để giải quyết các khoản nợ về cước phí và chi phí vận tải. Đối tượng áp dụng bao gồm các tổ chức, cá nhân Việt Nam và nước ngoài có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến quá trình vận chuyển và xử lý hàng hóa bị lưu giữ bằng đường biển tại Việt Nam.

Các trường hợp hàng hóa bị lưu giữ tại cảng biển

Hàng hóa vận chuyển bằng đường biển sẽ bị người vận chuyển lưu giữ trong các trường hợp cụ thể sau:

• Người nhận hàng không đến nhận hàng theo thỏa thuận hoặc thông báo.
• Người nhận hàng từ chối nhận hàng hóa được vận chuyển.
• Người nhận hàng có hành vi trì hoãn việc nhận hàng.
• Có sự tranh chấp khi nhiều người cùng xuất trình vận đơn gốc, giấy gửi hàng hoặc các chứng từ vận chuyển tương đương để đòi nhận hàng.
• Người thuê vận chuyển hoặc người nhận hàng chưa thanh toán đầy đủ hoặc không đưa ra biện pháp bảo đảm cần thiết cho việc thanh toán các khoản nợ (bao gồm tiền cước, tiền bồi thường lưu tàu và chi phí khác). Người vận chuyển chỉ được phép lưu giữ lượng hàng hóa có giá trị tương đương với tổng các khoản nợ và chi phí phát sinh, tính theo giá thị trường tại thời điểm và nơi lưu giữ.

Quy trình và thời hạn thông báo lưu giữ hàng hóa

Để bảo đảm tính pháp lý, người lưu giữ phải thực hiện nghiêm ngặt quy trình thông báo theo các bước sau:

• Thông báo lần đầu: Ngay khi tiến hành lưu giữ, người lưu giữ phải gửi văn bản thông báo cho người thuê vận chuyển hoặc người nhận hàng về việc lưu giữ và dự kiến bán đấu giá hàng hóa để thu hồi nợ.
• Thông báo đại chúng: Sau 30 ngày kể từ ngày gửi thông báo đầu tiên, nếu không nhận được phản hồi hoặc không được thanh toán nợ, người lưu giữ phải thông báo 3 lần liên tiếp trên các phương tiện thông tin đại chúng của Trung ương hoặc của địa phương cấp tỉnh nơi thực hiện việc lưu giữ hàng hóa, đồng thời gửi thông báo trực tiếp cho người thuê vận chuyển hoặc người vận chuyển.
• Ủy quyền bán đấu giá: Sau 60 ngày kể từ ngày tàu đến cảng trả hàng, nếu các khoản nợ vẫn không được thanh toán và không có bảo đảm, người lưu giữ có quyền ký hợp đồng ủy quyền bán đấu giá hàng hóa và thông báo cho người thuê hoặc người nhận hàng biết.
• Trường hợp đặc biệt: Đối với hàng hóa mau hỏng, dễ gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng quốc phòng an ninh hoặc chi phí lưu kho quá lớn so với giá trị thực tế, người vận chuyển có quyền xử lý sớm hơn thời hạn 60 ngày nhưng vẫn phải tuân thủ trình tự thông báo quy định.

Giám định và thủ tục bán đấu giá hàng hóa

• Yêu cầu giám định: Trước khi ký hợp đồng ủy quyền bán đấu giá, người lưu giữ bắt buộc phải thuê tổ chức giám định để xác định số lượng, chất lượng và tình trạng tổn thất (nếu có) của hàng hóa. Chi phí giám định này sẽ được tính gộp vào chi phí liên quan đến việc bán đấu giá.
• Thủ tục đấu giá: Việc bán đấu giá hàng hóa bị lưu giữ được thực hiện theo đúng các quy định hiện hành của pháp luật về bán đấu giá tài sản.
• Hàng hóa cấm lưu thông: Trường hợp hàng hóa bị lưu giữ thuộc danh mục cấm nhập khẩu hoặc cấm lưu thông tại Việt Nam sẽ được xử lý riêng theo các quy định pháp luật chuyên ngành liên quan.

Nguyên tắc phân bổ tiền thu được từ bán đấu giá

Toàn bộ số tiền thu được từ việc bán đấu giá hàng hóa phải được gửi vào "Tài khoản tiền quản lý, giữ hộ" của người lưu giữ tại một ngân hàng được phép hoạt động tại Việt Nam. Việc chi trả số tiền này phải có chứng từ hợp lệ và thực hiện theo thứ tự ưu tiên sau:

1. Các khoản thuế, lệ phí và chi phí phát sinh liên quan đến việc ký gửi, bảo quản và tổ chức bán đấu giá hàng hóa.
2. Các khoản nợ hợp pháp đối với người lưu giữ (tiền cước, tiền lưu tàu và các chi phí liên quan).
3. Các chi phí hợp lý khác phát sinh trực tiếp từ việc lưu giữ hàng hóa.

Nếu số tiền bán đấu giá không đủ chi trả, người lưu giữ có quyền tiếp tục yêu cầu các bên liên quan thanh toán phần còn thiếu. Nếu còn thừa, số tiền thừa sẽ được giữ lại tại tài khoản để hoàn trả cho người có quyền nhận hợp pháp.

Thông báo kết quả chi trả và xử lý số tiền còn thừa

• Thông báo chi trả: Trong vòng 3 ngày kể từ ngày hoàn thành việc chi trả, người lưu giữ phải thông báo cho người thuê vận chuyển hoặc người nhận hàng, đồng thời đăng tin 3 lần liên tiếp trên các phương tiện thông tin đại chúng. Nếu có tiền thừa, phải nêu rõ số tiền và số tài khoản tạm giữ tại ngân hàng.
• Hoàn trả tiền thừa: Người lưu giữ có trách nhiệm hoàn trả tiền thừa cho người có quyền nhận hợp pháp khi có yêu cầu. Nếu có nhiều người cùng có quyền nhận, số tiền sẽ được phân chia theo tỷ lệ quyền lợi tương ứng.
• Nộp ngân sách nhà nước: Sau 180 ngày kể từ ngày bán đấu giá, nếu không có ai nhận hoặc người yêu cầu không chứng minh được quyền nhận hợp pháp, người lưu giữ phải nộp toàn bộ số tiền thừa vào ngân sách nhà nước tại Kho bạc Nhà nước cấp tỉnh nơi lưu giữ hàng hóa.
• Giải quyết tranh chấp: Trường hợp có tranh chấp về quyền nhận tiền thừa, các bên có quyền khởi kiện ra Tòa án có thẩm quyền. Khi có quyết định của Tòa án, người lưu giữ sẽ làm thủ tục đề nghị cơ quan tài chính và Kho bạc Nhà nước thoái thu để trả lại cho người nhận hợp pháp.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm tổ chức thực hiện

Nghị định 46/2006/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày đăng Công báo. Nghị định này thay thế và hủy bỏ hoàn toàn Nghị định số 55/1998/NĐ-CP ngày 22 tháng 7 năm 1998 của Chính phủ về xử lý hàng hóa do người vận chuyển đường biển lưu giữ tại Việt Nam.

Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và các tổ chức, cá nhân có liên quan chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc Nghị định này.