Nghị định số 65/2005/NĐ-CP được Chính phủ ban hành nhằm sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 16/2001/NĐ-CP ngày 02 tháng 5 năm 2001 về tổ chức và hoạt động của Công ty cho thuê tài chính. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm hoàn thiện khung pháp lý, tháo gỡ các vướng mắc thực tế, thúc đẩy sự phát triển của thị trường cho thuê tài chính và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên tham gia giao dịch.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với các công ty cho thuê tài chính hoạt động tại Việt Nam (bao gồm cả công ty 100% vốn nước ngoài), các bên thuê tài sản, các tổ chức tín dụng nước ngoài có liên quan, cùng các cơ quan quản lý nhà nước như Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp, Bộ Công an, Bộ Giao thông vận tải và chính quyền địa phương các cấp.

Các nội dung sửa đổi, bổ sung cốt lõi của Nghị định

1. Tiêu chuẩn xác định giao dịch cho thuê tài chính

Nghị định quy định một giao dịch được coi là cho thuê tài chính khi đáp ứng ít nhất một trong bốn điều kiện sau:

• Khi kết thúc thời hạn thuê theo hợp đồng, bên thuê được chuyển quyền sở hữu tài sản hoặc tiếp tục thuê theo thỏa thuận của hai bên.
• Bên thuê có quyền ưu tiên mua tài sản thuê với mức giá danh nghĩa thấp hơn giá trị thực tế của tài sản tại thời điểm mua lại.
• Thời hạn cho thuê đối với một loại tài sản tối thiểu phải bằng 60% thời gian cần thiết để khấu hao tài sản đó.
• Tổng số tiền thuê một loại tài sản quy định trong hợp đồng ít nhất phải tương đương với giá trị của tài sản đó tại thời điểm ký hợp đồng.

2. Bổ sung khái niệm và mở rộng nghiệp vụ hoạt động

• Khái niệm tiền thuê: Được làm rõ bao gồm giá mua tài sản cho thuê, các chi phí hợp lý phát sinh và tiền lãi cho thuê mà bên thuê có nghĩa vụ thanh toán cho bên cho thuê theo hợp đồng.
• Nghiệp vụ cho thuê vận hành: Chính thức bổ sung hình thức cho thuê vận hành. Theo đó, bên thuê sử dụng tài sản trong một thời gian nhất định và trả lại cho bên cho thuê khi hết hạn; bên cho thuê giữ quyền sở hữu tài sản và nhận tiền thuê theo hợp đồng.
• Bán các khoản phải thu: Cho phép công ty cho thuê tài chính bán các khoản phải thu từ hợp đồng cho thuê tài chính cho các tổ chức, cá nhân theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.
• Nộp lệ phí cấp phép: Công ty cho thuê tài chính được Ngân hàng Nhà nước cấp giấy phép thành lập và hoạt động phải nộp lệ phí theo quy định pháp luật về phí và lệ phí.
• Thuế đối với nghiệp vụ mua và cho thuê lại: Bộ Tài chính có trách nhiệm hướng dẫn cụ thể việc nộp thuế của công ty cho thuê tài chính đối với hình thức giao dịch này.

3. Đăng ký giao dịch bảo đảm và đăng ký sở hữu tài sản

• Đăng ký giao dịch: Mọi giao dịch cho thuê tài chính bắt buộc phải đăng ký tại Trung tâm đăng ký giao dịch bảo đảm dưới sự hướng dẫn của Bộ Tư pháp.
• Bảo vệ quyền sở hữu tài sản: Trong trường hợp tài sản cho thuê bị cơ quan nhà nước có thẩm quyền thu giữ do bên thuê vi phạm pháp luật, công ty cho thuê tài chính được quyền nhận lại tài sản để tiếp tục cho thuê. Bên thuê phải tự chịu mọi trách nhiệm trước pháp luật về hành vi vi phạm của mình trong quá trình sử dụng tài sản.
• Địa điểm đăng ký sở hữu: Công ty cho thuê tài chính được đăng ký sở hữu tài sản tại cơ quan có thẩm quyền nơi đặt trụ sở chính, chi nhánh hoặc nơi bên thuê cư trú, đặt trụ sở hoạt động.

4. Cơ chế xử lý tài sản khi chấm dứt hợp đồng trước hạn

Khi hợp đồng cho thuê tài chính bị chấm dứt trước hạn, bên thuê phải thanh toán ngay toàn bộ số tiền thuê còn lại. Trường hợp bên thuê không thể thanh toán, việc xử lý tài sản được thực hiện như sau:

• Quyền thu hồi trực tiếp: Công ty cho thuê tài chính có quyền thu hồi tài sản ngay lập tức mà không cần chờ phán quyết của Tòa án. Nghiêm cấm mọi hành vi cản trở, chiếm giữ hoặc không hoàn trả tài sản cho bên cho thuê.
• Thời hạn xử lý tài sản: Trong vòng tối đa 60 ngày kể từ khi thu hồi, bên cho thuê phải hoàn thành việc xử lý tài sản. Số tiền thu được dùng để bù đắp khoản nợ của bên thuê và chi phí thu hồi.
• Xử lý chênh lệch tài chính: Nếu số tiền xử lý tài sản không đủ, bên thuê phải trả phần còn thiếu. Nếu vượt quá số tiền nợ và chi phí phát sinh, công ty cho thuê tài chính phải hoàn trả lại phần thặng dư cho bên thuê.
• Cơ hội chuộc lại tài sản: Trong quá trình xử lý tài sản, nếu bên thuê thanh toán được toàn bộ số tiền thuê theo hợp đồng, bên cho thuê sẽ chuyển quyền sở hữu tài sản cho bên thuê.
• Thời hạn hoàn trả: Bên thuê có trách nhiệm hoàn trả tài sản trong vòng 30 ngày kể từ khi nhận được yêu cầu thu hồi từ bên cho thuê.

5. Giới hạn đầu tư tài sản cố định và kiểm tra nội bộ

• Hạn mức đầu tư tài sản cố định: Công ty cho thuê tài chính không được mua, đầu tư vào tài sản cố định phục vụ hoạt động của chính mình vượt quá 50% vốn tự có. Các tài sản dùng để cho thuê tài chính và cho thuê vận hành không bị tính vào hạn mức này.
• Kiểm tra nội bộ đối với doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài: Tổ chức tín dụng nước ngoài sở hữu công ty cho thuê tài chính 100% vốn nước ngoài tại Việt Nam được quyền tiến hành kiểm tra nội bộ. Tuy nhiên, phải thông báo bằng văn bản cho Ngân hàng Nhà nước về nội dung, thời gian trước khi thực hiện và gửi báo cáo kết quả kiểm tra trong vòng 30 ngày sau khi kết thúc.

6. Thống nhất thuật ngữ chuyên ngành

Nghị định thực hiện chuẩn hóa thuật ngữ pháp lý bằng việc thay thế cụm từ "Tổng giá trị tài sản thuê" và "Tổng mức cho thuê tài chính" bằng cụm từ thống nhất là "Tổng dư nợ cho thuê tài chính" tại các điều khoản liên quan của Nghị định số 16/2001/NĐ-CP.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm thực hiện

Nghị định số 65/2005/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày đăng Công báo. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cùng các Bộ, ngành liên quan chịu trách nhiệm ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết thi hành. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện nghiêm túc Nghị định này.