Nghị định số 92/2001/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định chi tiết về các điều kiện kinh doanh vận tải khách và vận tải hàng bằng xe ô tô trên hệ thống đường bộ của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm thiết lập trật tự, an toàn và nâng cao chất lượng dịch vụ trong hoạt động giao thông vận tải đường bộ.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Nghị định này quy định về điều kiện kinh doanh vận tải khách, vận tải hàng bằng ô tô trên hệ thống đường bộ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đối tượng áp dụng bao gồm mọi tổ chức, cá nhân kinh doanh vận tải bằng ô tô trên lãnh thổ Việt Nam. Trong trường hợp Điều ước quốc tế liên quan đến kinh doanh vận tải bằng ô tô mà Việt Nam ký kết hoặc tham gia có quy định khác thì áp dụng theo quy định của Điều ước quốc tế đó.

Các ngành nghề kinh doanh vận tải bằng ô tô có điều kiện

Kinh doanh vận tải bằng ô tô là việc sử dụng xe ô tô để vận tải khách, vận tải hàng có thu tiền. Các ngành nghề kinh doanh có điều kiện bao gồm:

• Kinh doanh vận tải khách theo tuyến cố định: Là vận tải khách bằng ô tô theo tuyến có xác định bến đi, bến đến và xe chạy theo lịch trình, hành trình quy định.
• Kinh doanh vận tải khách bằng xe buýt: Là vận tải khách bằng ô tô theo tuyến cố định trong nội, ngoại thành phố, thị xã; có các điểm dừng đón, trả khách và xe chạy theo biểu đồ vận hành.
• Kinh doanh vận tải khách bằng taxi: Là vận tải bằng ô tô không theo tuyến cố định, thời gian và hành trình theo yêu cầu của khách; cước tính theo đồng hồ tính tiền.
• Kinh doanh vận tải khách theo hợp đồng: Là vận tải bằng ô tô không theo tuyến cố định được thực hiện theo hợp đồng vận tải đã được ký kết giữa người thuê vận tải và người vận tải.
• Kinh doanh vận tải hàng: Là việc sử dụng xe ôtô để vận tải hàng có thu tiền.

Điều kiện chung kinh doanh vận tải bằng ô tô

Tổ chức, cá nhân kinh doanh vận tải bằng ô tô phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện chung sau đây:

• Đăng ký kinh doanh theo đúng ngành nghề quy định.
• Ô tô sử dụng để vận tải phải bảo đảm điều kiện tham gia giao thông của xe cơ giới quy định tại Điều 48 Luật Giao thông đường bộ và bảo đảm niên hạn sử dụng theo quy định.
• Ô tô phải ghi tên tổ chức, cá nhân kinh doanh vận tải phía bên ngoài cửa xe.
• Có đăng ký giá cước với cơ quan quản lý giá địa phương theo hướng dẫn của Bộ Giao thông vận tải và Ban Vật giá Chính phủ, niêm yết công khai và thực hiện không vượt quá giá cước đã đăng ký. Riêng giá cước kinh doanh vận tải khách bằng xe buýt do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định.

Điều kiện kinh doanh cụ thể cho từng loại hình vận tải

- Kinh doanh vận tải khách theo tuyến cố định:

• Có đủ các điều kiện chung về kinh doanh vận tải bằng ô tô.
• Phải là doanh nghiệp, đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật.
• Có đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành về giao thông vận tải theo quy định của Bộ Giao thông vận tải.
• Ô tô phải bảo đảm niên hạn sử dụng: Đối với cự ly trên 300 Km, không quá 15 năm đối với ô tô sản xuất để chở khách và không quá 12 năm đối với ô tô chuyển đổi công năng trước ngày 01 tháng 01 năm 2002 từ các loại xe khác thành ô tô chở khách. Đối với cự ly từ 300 Km trở xuống, không quá 20 năm đối với xe ô tô sản xuất để chở khách và không quá 17 năm đối với ô tô chuyển đổi công năng trước ngày 01 tháng 01 năm 2002.

- Kinh doanh vận tải khách bằng xe buýt:

• Có đủ các điều kiện chung về kinh doanh vận tải bằng ô tô.
• Có đăng ký với cơ quan quản lý giao thông vận tải địa phương.
• Ô tô phải có từ 17 ghế trở lên và có diện tích sàn xe dành cho khách đứng theo tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN 4461-87).
• Ô tô phải có niên hạn sử dụng không quá 20 năm đối với xe sản xuất để chở khách và không quá 17 năm đối với xe chuyển đổi công năng trước ngày 01 tháng 01 năm 2002.
• Thực hiện giá cước theo quyết định của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

- Kinh doanh vận tải khách bằng taxi:

• Có đủ các điều kiện chung về kinh doanh vận tải bằng ô tô.
• Ô tô taxi không quá 8 ghế (kể cả ghế người lái), có đồng hồ tính tiền theo Km lăn bánh, có hộp đèn với chữ "TAXI" hoặc "Meter TAXI" gắn trên nóc xe.
• Ô tô taxi có niên hạn sử dụng không quá 12 năm.
• Có đăng ký màu sơn của xe, biểu trưng của doanh nghiệp và số điện thoại giao dịch với khách.
• Người lái xe taxi phải được tập huấn về nghiệp vụ giao tiếp và phục vụ vận tải khách do Hiệp hội vận tải ô tô Việt Nam tổ chức và cấp giấy chứng nhận.

- Kinh doanh vận tải khách theo hợp đồng:

• Có đủ các điều kiện chung về kinh doanh vận tải bằng ô tô.
• Khi xe hoạt động phải có hợp đồng vận tải bằng văn bản ghi rõ thời gian, điểm đi, điểm đến, số lượng khách, giá cước và tuyến đường xe chạy.
• Ô tô phải bảo đảm niên hạn sử dụng theo quy định tương tự như xe chạy tuyến cố định.
• Trong quá trình vận tải phải có biển "xe hợp đồng" ở kính xe phía trước.

- Kinh doanh vận tải hàng:

• Có đủ các điều kiện chung về đăng ký kinh doanh, ghi tên bên ngoài cửa xe và đăng ký, niêm yết giá cước.
• Ôtô sử dụng để vận tải hàng phải bảo đảm điều kiện tham gia giao thông của xe cơ giới quy định tại Điều 48 Luật Giao thông đường bộ.
• Có ôtô phù hợp với yêu cầu bảo quản, vận chuyển khi nhận vận chuyển hàng siêu trường, siêu trọng và hàng nguy hiểm.

Trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh vận tải

Nghị định phân định rõ trách nhiệm đối với từng chủ thể kinh doanh nhằm đảm bảo an toàn và chất lượng dịch vụ:

• Đối với kinh doanh vận tải khách: Chấp hành thể lệ vận tải khách đường bộ và các quy định về đảm bảo trật tự an toàn giao thông vận tải đường bộ; thực hiện chế độ báo cáo thống kê và các nghĩa vụ khác theo quy định. Riêng đơn vị vận tải theo tuyến cố định phải bố trí đủ xe hoạt động đúng tuyến đã đăng ký, thực hiện đúng lịch trình, hành trình và đón, trả khách đúng tại các bến xe khách hoặc các điểm dọc đường đã được công bố.
• Đối với kinh doanh vận tải hàng: Chấp hành thể lệ vận tải hàng hoá đường bộ và các quy định về đảm bảo trật tự an toàn giao thông; chấp hành quy định riêng về vận tải, xếp dỡ, bảo quản hàng nguy hiểm, hàng siêu trường, siêu trọng; thực hiện đầy đủ chế độ báo cáo, thống kê và các nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật.

Công tác kiểm tra, thanh tra, khiếu nại và xử lý vi phạm

• Bộ trưởng các Bộ, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh căn cứ chức năng, nhiệm vụ chịu trách nhiệm tổ chức kiểm tra, thanh tra việc chấp hành các quy định về điều kiện kinh doanh vận tải và xử lý các vi phạm theo quy định của pháp luật hiện hành.
• Tổ chức, cá nhân kinh doanh vận tải có quyền khiếu nại, tố cáo lên cấp có thẩm quyền hoặc khởi kiện tại Tòa án theo quy định của pháp luật đối với các hành vi vi phạm của cơ quan nhà nước hoặc cá nhân liên quan.
• Mọi hành vi vi phạm quy định tại Nghị định này, tuỳ theo tính chất, mức độ vi phạm sẽ bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm thực hiện

Nghị định này có hiệu lực thi hành sau 15 ngày, kể từ ngày ban hành. Những quy định trước đây trái với quy định của Nghị định này đều bãi bỏ. Các tổ chức, cá nhân hiện đang kinh doanh các ngành nghề vận tải bằng ô tô phải đảm bảo đủ điều kiện kinh doanh theo quy định trong vòng 120 ngày, kể từ ngày Nghị định này có hiệu lực.

Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải có trách nhiệm hướng dẫn thi hành Nghị định này, đồng thời nghiên cứu xây dựng cơ chế, chính sách hỗ trợ và khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư phương tiện khai thác trên các tuyến vận tải ở miền núi, vùng sâu, vùng xa và vận tải khách bằng xe buýt để trình Thủ tướng Chính phủ quyết định. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và các tổ chức, cá nhân có liên quan chịu trách nhiệm thi hành Nghị định.