Giới thiệu chung về Nghị quyết 104/2015/QH13

Nghị quyết số 104/2015/QH13 được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ 10 thông qua ngày 25 tháng 11 năm 2015. Đây là văn bản pháp lý quan trọng quy định về việc thi hành Luật tố tụng hành chính số 93/2015/QH13 (có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2016). Nghị quyết này đóng vai trò định hướng, giải quyết các vướng mắc chuyển tiếp giữa luật cũ và luật mới, bảo đảm tính thống nhất, liên tục và hiệu quả trong hoạt động xét xử hành chính tại Việt Nam.

1. Quy định chuyển tiếp về việc giải quyết các vụ án hành chính

Kể từ ngày Luật tố tụng hành chính năm 2015 chính thức có hiệu lực thi hành (ngày 01 tháng 7 năm 2016), việc áp dụng pháp luật đối với các vụ án hành chính được thực hiện theo các nguyên tắc chuyển tiếp cụ thể như sau:

• Đối với vụ án ở giai đoạn sơ thẩm: Những vụ án hành chính đã được Tòa án thụ lý trước ngày 01 tháng 7 năm 2016, nhưng kể từ ngày 01 tháng 7 năm 2016 mới tiến hành xét xử theo thủ tục sơ thẩm thì áp dụng các quy định của Luật tố tụng hành chính năm 2015 để giải quyết.
• Đối với vụ án ở giai đoạn phúc thẩm: Những vụ án hành chính đã được xét xử sơ thẩm trước ngày 01 tháng 7 năm 2016 và có kháng cáo, kháng nghị, nhưng việc xét xử phúc thẩm diễn ra từ ngày 01 tháng 7 năm 2016 thì áp dụng quy định của Luật tố tụng hành chính năm 2015.
• Đối với việc xét xử giám đốc thẩm, tái thẩm đã kháng nghị trước ngày 01/7/2016: Bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật bị kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm trước ngày 01 tháng 7 năm 2016 nhưng đến ngày này mới xét xử thì áp dụng Luật tố tụng hành chính năm 2015 để giải quyết.
• Đối với việc kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm từ ngày 01/7/2016: Bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật trước ngày 01 tháng 7 năm 2016 mà kể từ ngày này người có thẩm quyền mới thực hiện việc kháng nghị thì cả căn cứ kháng nghị và thủ tục xét xử giám đốc thẩm, tái thẩm đều phải tuân thủ Luật tố tụng hành chính năm 2015.
• Về thẩm quyền giải quyết khiếu kiện của Ủy ban nhân dân và Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện: Đối với các khiếu kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính của Ủy ban nhân dân cấp huyện, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện đã được Tòa án nhân dân cấp huyện thụ lý giải quyết trước ngày 01 tháng 7 năm 2016 thì Tòa án cấp huyện đã thụ lý tiếp tục giải quyết theo thủ tục chung mà không chuyển giao cho Tòa án nhân dân cấp tỉnh giải quyết.
• Về án phí, lệ phí và chi phí tố tụng: Tòa án tiếp tục áp dụng các quy định pháp luật hiện hành về án phí, lệ phí Tòa án và các chi phí tố tụng khác cho đến khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành quy định mới. Đặc biệt, đối với các vụ án hành chính được giải quyết theo thủ tục rút gọn, mức án phí áp dụng phải thấp hơn so với mức án phí của thủ tục thông thường.

2. Quy định về thời hiệu khởi kiện vụ án hành chính

Nghị quyết phân định rõ ràng việc áp dụng thời hiệu khởi kiện dựa trên thời điểm phát sinh vụ án hành chính nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các đương sự:

• Vụ án phát sinh trước ngày 01 tháng 7 năm 2016: Áp dụng quy định về thời hiệu khởi kiện tại Điều 104 của Luật tố tụng hành chính số 64/2010/QH12.
• Vụ án phát sinh kể từ ngày 01 tháng 7 năm 2016: Áp dụng quy định về thời hiệu khởi kiện tại Điều 116 của Luật tố tụng hành chính số 93/2015/QH13.

3. Quy định về thi hành bản án, quyết định của Tòa án

Đối với các bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật trước ngày 01 tháng 7 năm 2016, nhưng tính đến thời điểm ngày 01 tháng 7 năm 2016 vẫn chưa được thi hành hoặc chưa thi hành xong, thì toàn bộ quá trình thi hành án tiếp theo sẽ được thực hiện theo các quy định của Luật tố tụng hành chính số 93/2015/QH13.

4. Trách nhiệm tổ chức thực hiện và hướng dẫn thi hành

Để bảo đảm Luật tố tụng hành chính năm 2015 được triển khai đồng bộ và hiệu quả trên thực tế, Quốc hội giao nhiệm vụ cụ thể cho các cơ quan trung ương:

• Rà soát và hoàn thiện hệ thống pháp luật: Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ của mình có trách nhiệm chủ trì hoặc phối hợp rà soát các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành về tố tụng hành chính để bãi bỏ, sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới, hoặc kiến nghị Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội thực hiện các hoạt động này cho phù hợp với Luật tố tụng hành chính năm 2015.
• Kiện toàn tổ chức bộ máy và đào tạo cán bộ: Các cơ quan nêu trên cần khẩn trương củng cố tổ chức bộ máy, cơ sở vật chất; tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên môn cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức thuộc Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân và cơ quan thi hành án dân sự nhằm đáp ứng đầy đủ các yêu cầu mới trong giải quyết và thi hành án hành chính.
• Tuyên truyền, phổ biến pháp luật: Phối hợp chặt chẽ với Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên để tuyên truyền, phổ biến rộng rãi Luật tố tụng hành chính năm 2015 đến cán bộ, công chức, viên chức và Nhân dân, góp phần nâng cao ý thức pháp luật và tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa.
• Hướng dẫn thi hành: Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao có trách nhiệm ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết việc thi hành Nghị quyết này.