Ngày 26 tháng 11 năm 2003, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ban hành Nghị quyết số 24/2003/QH11 về việc thi hành Bộ luật Tố tụng Hình sự. Nghị quyết này được ban hành nhằm bảo đảm việc triển khai, thi hành thống nhất và hiệu quả các quy định mới của Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2003 trên phạm vi toàn quốc kể từ thời điểm có hiệu lực pháp luật.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của Nghị quyết

Nghị quyết quy định chi tiết về lộ trình hiệu lực, các biện pháp chuyển tiếp và trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong việc thi hành Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2003. Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ quan tiến hành tố tụng (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án), người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng cùng các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan trong hoạt động tố tụng hình sự.

1. Quy định về hiệu lực thi hành và bãi bỏ văn bản cũ

• Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2003 chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 07 năm 2004.
• Kể từ ngày Bộ luật này có hiệu lực, Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 1988 và các Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 1990, năm 1992 và năm 2000 hết hiệu lực thi hành.

2. Hướng dẫn áp dụng pháp luật trong giai đoạn chuyển tiếp

• Đối với các vụ án hình sự đã được khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử sơ thẩm trước ngày 01 tháng 07 năm 2004 thì các giai đoạn tố tụng tiếp theo (như xét xử phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm hoặc thi hành án) phải được thực hiện theo các quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2003.
• Các quyết định tố tụng, hành vi tố tụng đã được thực hiện đúng theo quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 1988 trước ngày 01 tháng 07 năm 2004 thì vẫn có giá trị pháp lý, không phải tiến hành lại theo quy định của Bộ luật mới.
• Đối với những vụ án đang trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử mà hành vi phạm tội xảy ra trước ngày 01 tháng 07 năm 2004, các cơ quan tiến hành tố tụng phải áp dụng các quy định có lợi cho người bị buộc tội (bị can, bị cáo) theo tinh thần của Bộ luật mới.

3. Bảo đảm quyền bào chữa và áp dụng các biện pháp ngăn chặn

• Nghị quyết nhấn mạnh việc bảo đảm quyền bào chữa của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo theo đúng các quy định mới. Người bào chữa được tạo điều kiện thuận lợi để tham gia tố tụng từ khi có quyết định tạm giữ hoặc khởi tố bị can nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội.
• Việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn, đặc biệt là tạm giữ, tạm giam, phải tuân thủ nghiêm ngặt về thẩm quyền, căn cứ và thời hạn quy định tại Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2003. Nghiêm cấm việc lạm dụng biện pháp tạm giam hoặc kéo dài thời hạn tạm giam trái quy định pháp luật.

4. Trách nhiệm tổ chức thực hiện và ban hành văn bản hướng dẫn

• Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ của mình có trách nhiệm khẩn trương rà soát các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành về tố tụng hình sự để tự mình hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ cho phù hợp với Bộ luật mới.
• Các cơ quan trung ương phối hợp ban hành các văn bản liên tịch hướng dẫn thi hành các quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2003, đặc biệt là các nội dung liên quan đến thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dân cấp huyện, việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn và thủ tục tố tụng đối với người chưa thành niên.
• Tổ chức quán triệt, tập huấn sâu rộng về nội dung của Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2003 cho cán bộ thuộc các cơ quan điều tra, viện kiểm sát, tòa án, cơ quan thi hành án và đội ngũ luật sư nhằm bảo đảm nhận thức thống nhất và áp dụng chính xác trong thực tiễn.

Nghị quyết số 24/2003/QH11 có hiệu lực thi hành cùng thời điểm với Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2003, đóng vai trò là văn bản định hướng quan trọng, bảo đảm sự chuyển tiếp thông suốt giữa hai thời kỳ pháp luật tố tụng hình sự và nâng cao chất lượng hoạt động tư pháp tại Việt Nam.