Luật Tố tụng hình sự sửa đổi năm 1992 được ban hành nhằm sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật tố tụng hình sự hiện hành, tập trung vào việc hoàn thiện các quy định về người làm chứng, biện pháp ngăn chặn, thủ tục trả hồ sơ điều tra bổ sung, đình chỉ vụ án và thành phần Hội đồng xét xử.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Luật áp dụng đối với các cơ quan tiến hành tố tụng bao gồm Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án nhân dân các cấp; người tiến hành tố tụng; người tham gia tố tụng như bị can, bị cáo, người làm chứng và các cơ quan, tổ chức có liên quan trong quá trình giải quyết vụ án hình sự.

Sửa đổi, bổ sung các quy định hiện hành của Bộ luật tố tụng hình sự

Luật đã thực hiện sửa đổi, bổ sung một số nội dung quan trọng liên quan đến quyền, nghĩa vụ của người tham gia tố tụng và thẩm quyền của các cơ quan tiến hành tố tụng:

• Nghĩa vụ và trách nhiệm của người làm chứng: Người làm chứng đã được triệu tập hợp lệ bởi Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án nhưng cố ý vắng mặt không có lý do chính đáng thì có thể bị áp dụng biện pháp dẫn giải. Trường hợp từ chối, trốn tránh khai báo hoặc khai báo gian dối mà không có lý do chính đáng sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật hình sự.
• Thẩm quyền kê biên tài sản: Các cá nhân có thẩm quyền theo quy định pháp luật được quyền ra lệnh kê biên tài sản. Riêng đối với lệnh kê biên của những người được quy định tại điểm d khoản 1 Điều 62 Bộ luật tố tụng hình sự thì phải thông báo ngay cho Viện kiểm sát cùng cấp trước khi tiến hành thi hành.
• Áp dụng biện pháp ngăn chặn tại cấp phúc thẩm: Đối với các bị cáo đang không bị tạm giam nhưng bị tuyên phạt tù, Tòa án cấp phúc thẩm có quyền quyết định bắt giam ngay lập tức, trừ các trường hợp đặc biệt được pháp luật quy định miễn trừ.
• Quyết định tạm giam khi hủy án sơ thẩm để điều tra hoặc xét xử lại: Trong trường hợp Tòa án cấp phúc thẩm quyết định hủy bản án sơ thẩm để tiến hành điều tra lại hoặc xét xử lại, nếu thời hạn tạm giam bị cáo đã hết nhưng xét thấy việc tiếp tục tạm giam là cần thiết, Tòa án cấp phúc thẩm sẽ ra lệnh tạm giam cho đến khi Cơ quan điều tra hoặc Tòa án cấp sơ thẩm thụ lý lại vụ án. Thời hạn chuyển hồ sơ vụ án tối đa là mười lăm ngày kể từ ngày hủy án sơ thẩm.
• Quyết định tạm giam tại cấp giám đốc thẩm: Tương tự như cấp phúc thẩm, khi Hội đồng giám đốc thẩm quyết định hủy bản án hoặc quyết định bị kháng nghị để điều tra lại hoặc xét xử lại, nếu thấy cần thiết phải tiếp tục tạm giam bị cáo, Hội đồng giám đốc thẩm sẽ ra lệnh tạm giam cho đến khi Viện kiểm sát hoặc Tòa án thụ lý lại vụ án.

Bổ sung các điều khoản mới vào Bộ luật tố tụng hình sự

Bên cạnh việc sửa đổi, Luật cũng bổ sung các quy định mới nhằm giải quyết các vướng mắc thực tế trong quá trình tố tụng:

• Trả hồ sơ để điều tra bổ sung (Điều 143a): Viện kiểm sát ra quyết định trả hồ sơ cho Cơ quan điều tra để tiến hành điều tra bổ sung khi phát hiện các trường hợp: thiếu chứng cứ quan trọng mà Viện kiểm sát không thể tự bổ sung; có căn cứ khởi tố bị can về tội khác hoặc phát hiện đồng phạm mới; hoặc có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng. Các yêu cầu điều tra bổ sung phải được nêu rõ ràng trong quyết định.
• Đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án (Điều 143b): Viện kiểm sát quyết định đình chỉ vụ án khi có các căn cứ pháp lý theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự và Bộ luật hình sự. Viện kiểm sát quyết định tạm đình chỉ vụ án trong trường hợp bị can bị bệnh tâm thần hoặc bệnh hiểm nghèo khác (phải có chứng nhận của Hội đồng giám định pháp y), hoặc khi bị can bỏ trốn không rõ tung tích (phải yêu cầu Cơ quan điều tra ra quyết định truy nã). Đối với vụ án có nhiều bị can, nếu căn cứ đình chỉ hoặc tạm đình chỉ không liên quan đến tất cả các bị can thì có thể áp dụng riêng biệt đối với từng bị can cụ thể.
• Thành phần Hội đồng xét xử sơ thẩm đồng thời chung thẩm (Điều 160a): Quy định cơ cấu Hội đồng xét xử gồm ba Thẩm phán và hai Hội thẩm nhân dân. Thẩm phán chủ tọa phiên tòa chịu trách nhiệm điều khiển và duy trì kỷ luật nghiêm minh tại phiên tòa.

Hướng dẫn thi hành và hiệu lực pháp luật

Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao, căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của mình, có trách nhiệm ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết để thi hành thống nhất các nội dung của Luật này trên phạm vi cả nước.