Giới thiệu chung về Nghị quyết số 40/2004/NQ-QH11

Nghị quyết số 40/2004/NQ-QH11 về chương trình hoạt động giám sát của Quốc hội năm 2005 được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XI, kỳ họp thứ 6 thông qua ngày 3 tháng 12 năm 2004 dưới sự phê duyệt của Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An. Văn bản này xác định rõ các nội dung, chuyên đề giám sát trọng tâm của Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội trong năm 2005 nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật và quản lý nhà nước.

Nội dung giám sát tối cao tại các kỳ họp của Quốc hội

Bên cạnh việc thực hiện các hoạt động giám sát thường kỳ như xem xét báo cáo của Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và tiến hành chất vấn, trả lời chất vấn, Quốc hội tập trung giám sát chuyên đề đối với hai nội dung lớn:

• Dự án Nhà máy lọc dầu Dung Quất: Giám sát việc triển khai thực hiện Nghị quyết của Quốc hội đối với dự án trọng điểm quốc gia này, báo cáo kết quả tại kỳ họp thứ 7.
• Công tác ban hành văn bản quy phạm pháp luật: Giám sát hoạt động ban hành văn bản pháp luật của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tối cao, thực hiện tại kỳ họp thứ 8.

Nội dung giám sát giao cho Ủy ban thường vụ Quốc hội

Ủy ban thường vụ Quốc hội được giao chủ trì giám sát hai chuyên đề quan trọng liên quan trực tiếp đến an sinh xã hội và phát triển kinh tế nông nghiệp, cụ thể:

• Chính sách y tế: Giám sát việc thực hiện chính sách khám, chữa bệnh cho nhân dân và báo cáo kết quả trước Quốc hội tại kỳ họp thứ 7.
• Kinh tế nông nghiệp và nông thôn: Giám sát, đánh giá kết quả thực hiện các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn trong giai đoạn từ năm 2001 đến năm 2005, báo cáo Quốc hội tại kỳ họp thứ 8.

Nội dung giám sát giao cho Hội đồng dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội

Hội đồng dân tộc và các Ủy ban chuyên trách của Quốc hội chịu trách nhiệm thực hiện giám sát chuyên sâu đối với 8 nhóm nội dung trọng điểm sau:

• Lĩnh vực tài chính - ngân sách: Giám sát việc thực hiện Luật Ngân sách nhà nước năm 2002 tính từ thời điểm luật có hiệu lực thi hành cho đến trước thời điểm lập dự toán ngân sách nhà nước cho năm 2006.
• Chính sách phát triển vùng khó khăn: Giám sát kết quả triển khai Chương trình phát triển kinh tế - xã hội các xã đặc biệt khó khăn, miền núi, vùng sâu, vùng xa (Chương trình 135).
• Lao động và việc làm: Giám sát việc thực hiện các chính sách về lao động, công tác dạy nghề, giải quyết việc làm và hoạt động đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài.
• Văn hóa và di sản: Giám sát công tác quản lý, bảo vệ cũng như phát huy các giá trị di sản văn hóa.
• Sở hữu trí tuệ: Đánh giá thực trạng và các vấn đề liên quan đến việc thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam.
• An ninh, trật tự xã hội: Giám sát công tác quản lý và thực hiện nhiệm vụ bảo đảm an ninh, trật tự an toàn xã hội tại một số cửa khẩu, khu vực biên giới quốc gia và các địa bàn chiến lược trọng điểm.
• Chính sách đối ngoại và kiều bào: Giám sát tình hình thực hiện chính sách đối với người Việt Nam định cư ở nước ngoài và người nước ngoài đang sinh sống, làm việc tại Việt Nam.
• Hoạt động tư pháp: Giám sát việc thực hiện Nghị quyết của Ủy ban thường vụ Quốc hội về bồi thường thiệt hại cho người bị oan do người có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự gây ra.

Cơ chế tổ chức thực hiện và trách nhiệm của các cơ quan liên quan

Để đảm bảo chương trình giám sát năm 2005 được triển khai đồng bộ và hiệu quả, Nghị quyết quy định rõ trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan:

• Sự chủ động của các cơ quan Quốc hội: Ủy ban thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội có trách nhiệm chủ động xây dựng kế hoạch chi tiết và triển khai chương trình giám sát thuộc thẩm quyền của mình.
• Vai trò của Đoàn đại biểu và Đại biểu Quốc hội: Căn cứ vào tình hình thực tế tại địa phương, các Đoàn đại biểu Quốc hội và cá nhân đại biểu Quốc hội chủ động lựa chọn nội dung giám sát phù hợp, tiến hành giám sát tại địa bàn và báo cáo kết quả theo quy định pháp luật.
• Công tác điều hòa, phối hợp của Ủy ban thường vụ Quốc hội: Ủy ban thường vụ Quốc hội chịu trách nhiệm chỉ đạo, điều hòa và phối hợp hoạt động giám sát của Hội đồng dân tộc và các Ủy ban; hướng dẫn các Đoàn đại biểu Quốc hội, đại biểu Quốc hội; bảo đảm các điều kiện cần thiết cho hoạt động giám sát và theo dõi, tổng hợp kết quả giải quyết các kiến nghị sau giám sát.
• Trách nhiệm của đối tượng chịu sự giám sát: Các cơ quan, tổ chức hữu quan có nghĩa vụ tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động giám sát; chuẩn bị báo cáo, cung cấp đầy đủ tài liệu theo yêu cầu; đồng thời phải nghiêm túc giải quyết các kiến nghị và báo cáo kết quả thực hiện tới cơ quan tiến hành giám sát.
• Chế độ báo cáo tổng hợp: Ủy ban thường vụ Quốc hội thực hiện xem xét báo cáo tổng hợp hoạt động giám sát định kỳ 6 tháng và cả năm của các cơ quan thuộc Quốc hội và các Đoàn đại biểu Quốc hội; hoàn thiện báo cáo tổng hợp kết quả thực hiện Chương trình hoạt động giám sát năm 2005 để trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 8.