Nghị quyết số 487-NQ/QHK4 về việc ban hành Điều lệ Thuế Hàng hoá do Ủy ban thường vụ Quốc hội thông qua ngày 26 tháng 9 năm 1974 tại Hà Nội nhằm mục đích điều chỉnh hoạt động thuế đối với các loại hàng hóa thuộc khu vực kinh tế tập thể và cá thể, đồng thời kiểm soát hàng hóa nhập cảnh vượt tiêu chuẩn miễn thuế.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của Điều lệ

Điều lệ này áp dụng đối với các loại hàng hóa được quy định cụ thể trong Biểu thuế đính kèm, bao gồm:

• Hàng hóa do các tổ chức sản xuất tập thể (như hợp tác xã sản xuất, tổ sản xuất) và những người sản xuất riêng lẻ tự sản xuất hoặc khai thác rồi trực tiếp bán ra thị trường tự do, không thông qua chế độ gia công hay thu mua của Nhà nước.
• Hàng hóa nhập cảnh theo người dưới dạng hành lý hoặc nhập cảnh qua các tuyến vận tải quốc tế dưới dạng quà biếu, tặng phẩm vượt quá tiêu chuẩn miễn thuế quy định.
• Đối tượng nộp thuế bao gồm người sản xuất, người khai thác, người buôn bán hoặc người nhập khẩu tùy thuộc vào từng mặt hàng cụ thể. Mỗi mặt hàng chỉ phải chịu thuế hàng hóa một lần duy nhất từ khâu sản xuất cho đến khâu tiêu thụ.
• Đối với các vùng dân tộc thiểu số, Hội đồng Chính phủ có thẩm quyền quyết định tạm thời chưa thu thuế đối với một số mặt hàng nhất định nhằm hỗ trợ khắc phục khó khăn ban đầu trong sản xuất.

Nguyên tắc ấn định thuế hàng hóa

Thuế hàng hóa được xây dựng và áp dụng dựa trên các nguyên tắc cốt lõi sau:

• Khuyến khích và định hướng phát triển các ngành tiểu thủ công nghiệp theo đúng đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, hỗ trợ quy hoạch ngành nghề và hướng dẫn tiêu dùng hợp lý trong nhân dân.
• Tăng cường công tác quản lý thị trường, ổn định giá cả, tạo điều kiện cho thương nghiệp quốc doanh nắm bắt nguồn hàng để bảo đảm cung ứng các nhu cầu thiết yếu.
• Đảm bảo sự đóng góp công bằng, hợp lý của mọi tầng lớp nhân dân vào ngân sách nhà nước.

Cơ sở tính thuế và phương pháp xác định giá tính thuế

Thuế hàng hóa được tính dựa trên trị giá hàng hóa (giá tính thuế) và thuế suất tương ứng quy định trong Biểu thuế:

• Đối với hàng hóa sản xuất trong nước: Giá tính thuế được xác định bằng giá bán lẻ trung bình trên thị trường tự do trừ đi 10%. Trường hợp là mặt hàng mới chưa có giá bán lẻ trên thị trường, cơ quan tài chính sẽ áp dụng giá tính thuế của mặt hàng tương đương. Thẩm quyền định giá thuộc về cơ quan tài chính cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.
• Đối với hàng hóa nhập khẩu: Nếu là mặt hàng mậu dịch quốc doanh bán theo hai mức giá, giá tính thuế sẽ lấy theo mức giá cao. Nếu mặt hàng chỉ bán theo một mức giá, giá tính thuế là giá bán lẻ trung bình trên thị trường của chính mặt hàng đó hoặc mặt hàng tương đương.
• Đối với hàng sản xuất theo phương thức mua nguyên liệu của Nhà nước: Trong trường hợp xí nghiệp quốc doanh không thu mua hết thành phẩm và cơ sở sản xuất tự bán ra thị trường, thuế hàng hóa được tính bằng khoản chênh lệch giữa giá bán lẻ trên thị trường tự do với giá chỉ đạo thu mua của quốc doanh, cộng thêm mức phí lưu thông cần thiết.
• Trường hợp sản xuất, tiêu thụ trái phép: Đối với các mặt hàng thuộc diện Nhà nước thống nhất quản lý mà bị sản xuất hoặc tiêu thụ trái phép thì không áp dụng thu thuế hàng hóa mà tiến hành xử lý nghiêm theo quy định pháp luật hiện hành về chống hàng lậu, hàng cấm.
• Miễn, giảm thuế: Việc quyết định miễn thuế hoặc giảm thuế đối với từng trường hợp cụ thể thuộc thẩm quyền duy nhất của Bộ trưởng Bộ Tài chính.

Quy trình thu thuế, khai báo và vận chuyển hàng hóa

Công tác quản lý thu thuế được quy định chặt chẽ nhằm tránh thất thu ngân sách:

• Cơ quan thu thuế: Nhiệm vụ thu thuế hàng hóa do các tổ chức thu thuộc ngành tài chính thực hiện. Riêng đối với hàng hóa nhập khẩu, Bộ Tài chính có thể ủy nhiệm cho cơ quan hải quan trực tiếp thu.
• Yêu cầu đối với cán bộ thuế: Phải giữ gìn sự liêm chính, chí công vô tư, chấp hành đúng pháp luật. Khi làm nhiệm vụ phải xuất trình thẻ công vụ, cấp biên lai đầy đủ và tuân thủ nghiêm ngặt quy trình khám xét, tạm giữ, tịch thu tang vật. Cán bộ có thành tích sẽ được khen thưởng, nếu vi phạm sẽ bị kỷ luật hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
• Phương thức thu thuế nội địa: Áp dụng một trong ba phương thức: thu ngay khi hàng hóa sản xuất xong nhập kho; thu khi xuất kho để bán ra thị trường; hoặc thu theo sản lượng kê khai định kỳ. Cơ quan tài chính quyết định phương thức cụ thể cho từng cơ sở. Đối với hàng nhập khẩu, thuế phải nộp ngay tại thời điểm nhập khẩu.
• Chứng từ vận chuyển: Hàng hóa đã nộp thuế bắt buộc phải có giấy chứng nhận nộp thuế do cơ quan thuế cấp đi kèm trong suốt quá trình vận chuyển trên đường.
• Nghĩa vụ của cơ sở sản xuất, kinh doanh: Phải thực hiện khai báo kinh doanh, đăng ký mở xưởng, mở cửa hàng, mở sổ sách kế toán, nộp thuế đúng hạn và tạo điều kiện thuận lợi cho cán bộ thuế kiểm tra kho tàng, chứng từ, không được trì hoãn hay cản trở.

Chế tài xử lý vi phạm và thẩm quyền xử phạt

Điều lệ quy định các mức phạt nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm hành chính và gian lậu thuế:

• Vi phạm về khai báo, sổ sách kế toán: Phạt tiền từ 10 đồng đến 100 đồng; trường hợp nghiêm trọng hoặc tái phạm có thể phạt đến 1.000 đồng.
• Chậm nộp thuế: Phạt nộp chậm 1% trên số tiền thuế chậm nộp cho mỗi ngày quá hạn.
• Trốn thuế, lậu thuế (khai man, tàng trữ, vận chuyển không chứng từ): Phạt từ 1 đến 2 lần số thuế gian lậu, hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ hàng hóa gian lậu, hoặc áp dụng cả hai hình thức. Tái phạm phạt đến 3 lần số thuế gian lậu và tịch thu toàn bộ hàng hóa. Hàng hóa lậu thuế sau khi nộp phạt vẫn phải nộp đủ thuế hàng hóa theo quy định.
• Sản xuất lén lút hàng chịu thuế: Phạt từ 1 đến 3 lần số thuế gian lậu và tịch thu toàn bộ hàng hóa. Tái phạm phạt đến 5 lần số thuế gian lậu và tịch thu toàn bộ hàng hóa.
• Truy tố hình sự: Các trường hợp vi phạm nghiêm trọng, có tổ chức, làm giả chứng từ hoặc chống đối người thi hành công vụ sẽ bị truy tố trước Tòa án nhân dân.
• Thẩm quyền xử phạt: Trưởng trạm thuế được phạt tiền đến 50 đồng. Trưởng phòng tài chính cấp huyện, thị xã, khu phố được phạt tiền hoặc tịch thu hàng hóa trị giá đến 1.000 đồng. Giám đốc Sở Tài chính hoặc Trưởng ty Tài chính được quyền phạt tiền hoặc tịch thu hàng hóa trị giá trên 1.000 đồng.
• Giải quyết khiếu nại: Người nộp thuế có quyền khiếu nại lên Ủy ban hành chính cùng cấp để giải quyết, nhưng trong thời gian chờ giải quyết vẫn phải chấp hành nộp phạt theo quyết định trước đó.
• Trách nhiệm của công dân: Mọi công dân có nghĩa vụ hỗ trợ cơ quan thuế phát hiện hành vi gian lậu và được khen thưởng nếu có công. Hành vi cản trở thu thuế sẽ bị phê bình, cảnh cáo hoặc truy tố pháp luật tùy mức độ.

Biểu thuế thuế hàng hóa chi tiết

Biểu thuế ban hành kèm theo Điều lệ quy định mức thuế suất cụ thể cho từng nhóm hàng hóa như sau:

• Nhóm I - Đồ ăn uống, thuốc hút: Dầu ăn, miến, mắm tôm (10%); Nước mắm, nước chấm, xì dầu, ma-gi, xắng xấu (15%); Cau tươi hoặc khô, chè tươi (20%); Mật, các loại đường, kem máy (25%); Chè khô, hải sản đặc biệt như yến vây, bào ngư, hải sâm, hầu xì (30%); Hạt tiêu, thuốc lào, thuốc lá lá, thuốc lá sợi, các loại rượu quả (40%).
• Nhóm II - Dầu thực vật dùng trong công nghiệp: Dầu chẩu, dầu thầu dầu (dầu ve) (20%).
• Nhóm III - Đồ mặc: Hàng dệt từ sợi phế liệu quốc doanh không sử dụng (15%); Hàng dệt bằng nái, đũi, hàng cải hoa bằng sợi (20%); Hàng bằng nhung, len, dạ (25%); Hàng cải hoa bằng tơ (40%).
• Nhóm IV - Đồ dùng hàng ngày (ngoại trừ đồ chơi trẻ em được miễn thuế): Giấy các loại, hàng bằng sừng, vỏ trai, sành, gốm tráng men, thủy tinh thông thường, gỗ thông thường (10%); Hàng bằng đá hoa gờ-ra-ni-tô, nhạc cụ, hàng thông thường bằng sắt, nhôm, tôn, thiếc, gang, thép, cao su, da, da giả, phụ tùng xe đạp (15%); Đồ dùng nhỏ bằng kim khí có mạ (bấm móng tay, bật lửa, dao díp, dây đeo chìa khoá...), hàng bằng đồng, nhựa, ni-lông, đồ điện sinh hoạt (bàn là, bếp điện, lò sưởi...), hàng mỹ nghệ trang trí, phụ tùng mô-tô, phụ tùng máy khâu, đồ gỗ đắt tiền như tủ chè, sập gụ, sa-lông (20%); Phụ tùng đồng hồ (30%).
• Nhóm V - Hàng hóa khác: Nến (40%); Hương, vàng mã, pháo, mỹ phẩm (phấn, sáp, nước hoa), bài lá các loại (50%).
• Nhóm VI - Hàng hóa nhập cảnh vượt tiêu chuẩn miễn thuế: Bút máy, kính đeo mắt, máy chữ, đồ điện, điện tử và phụ tùng (20%); Vải, đồ may mặc bằng vải, đồng hồ để bàn, đồ hộp (25%); Máy khâu, máy ướp lạnh, xe máy, mô-tô và phụ tùng (30%); Len, dạ, xe đạp, máy ảnh và phụ tùng (40%); Máy thu thanh, đồng hồ đeo tay, mì chính, các loại rượu (50%).

Hiệu lực thi hành

Điều lệ Thuế Hàng hóa ban hành kèm theo Nghị quyết số 487-NQ/QHK4 chính thức thay thế toàn bộ các quy định về thuế hàng hóa đối với khu vực kinh tế tập thể và kinh tế cá thể được ban hành trước đây. Hội đồng Chính phủ chịu trách nhiệm quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Điều lệ này trên toàn quốc kể từ ngày thông qua.