Ngày 03 tháng 6 năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XV, tại phiên họp thứ 46, đã thông qua Pháp lệnh sửa đổi Điều 10 Pháp lệnh Dân số 2025. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm điều chỉnh, cập nhật các quy định liên quan đến quyền và nghĩa vụ của cá nhân, cặp vợ chồng trong lĩnh vực kế hoạch hóa gia đình và chăm sóc sức khỏe sinh sản phù hợp với bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội mới.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Văn bản này tập trung sửa đổi, bổ sung trực tiếp nội dung Điều 10 của Pháp lệnh Dân số. Đối tượng áp dụng của Pháp lệnh bao gồm mọi cặp vợ chồng, cá nhân sinh sống và làm việc tại Việt Nam, cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến công tác quản lý dân số, y tế và kế hoạch hóa gia đình.

Nội dung sửa đổi, bổ sung về quyền và nghĩa vụ của cặp vợ chồng, cá nhân

Pháp lệnh đã thay thế toàn bộ nội dung Điều 10 của Pháp lệnh Dân số bằng quy định mới, phân định rõ ràng hai nhóm quyền và nghĩa vụ cốt lõi của mỗi cặp vợ chồng và cá nhân:

• Quyền tự quyết định trong sinh sản trên cơ sở bình đẳng: Các cặp vợ chồng và cá nhân có quyền tự mình quyết định về thời gian sinh con, số lượng con mong muốn sinh ra cũng như khoảng cách giữa các lần sinh. Tuy nhiên, việc quyết định này không mang tính áp đặt mà phải dựa trên cơ sở bình đẳng giữa hai bên, đồng thời phải cân nhắc kỹ lưỡng để phù hợp với các yếu tố thực tế bao gồm: lứa tuổi, tình trạng sức khỏe, điều kiện học tập, điều kiện lao động, công tác, mức thu nhập thực tế và khả năng nuôi dạy con cái của chính cặp vợ chồng hoặc cá nhân đó.
• Nghĩa vụ bảo vệ sức khỏe và thực hiện các biện pháp y tế an toàn: Bên cạnh quyền tự quyết, các cặp vợ chồng và cá nhân có trách nhiệm chủ động bảo vệ sức khỏe của bản thân và bạn đời. Trách nhiệm này bao gồm việc thực hiện đầy đủ các biện pháp phòng ngừa bệnh nhiễm khuẩn đường sinh sản, các bệnh lây truyền qua đường tình dục, phòng chống HIV/AIDS và chủ động thực hiện các biện pháp khoa học khác liên quan đến chăm sóc sức khỏe sinh sản theo quy định của ngành y tế.

Hiệu lực thi hành và điều khoản chuyển tiếp

Pháp lệnh quy định cụ thể về thời gian phát sinh hiệu lực và tính kế thừa pháp lý như sau:

• Thời điểm có hiệu lực: Pháp lệnh sửa đổi Điều 10 Pháp lệnh Dân số 2025 chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 03 tháng 6 năm 2025.
• Quy định bãi bỏ: Kể từ ngày Pháp lệnh này có hiệu lực, Pháp lệnh số 08/2008/PL-UBTVQH12 (văn bản trước đây sửa đổi Điều 10 của Pháp lệnh Dân số) sẽ chính thức hết hiệu lực thi hành, đảm bảo tính thống nhất và tránh chồng chéo trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về dân số.