Quyết định 1839/2005/QĐ-NHNN do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước ban hành quy định chi tiết về việc thu đổi ngân phiếu thanh toán (NPTT) quá thời hạn lưu hành. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm giải quyết quyền lợi cho các tổ chức, cá nhân đang nắm giữ ngân phiếu thanh toán đã hết hạn, đồng thời thiết lập quy trình xử lý, kiểm soát chặt chẽ trong hệ thống Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Phạm vi điều chỉnh của Quyết định

Văn bản này quy định chi tiết về hoạt động thu đổi các loại ngân phiếu thanh toán đã quá thời hạn lưu hành do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phát hành. Đối tượng áp dụng quy định này bao gồm các tổ chức và cá nhân (gọi chung là khách hàng) có nhu cầu thực hiện việc thu đổi tại các đơn vị chức năng của Ngân hàng Nhà nước.

Điều kiện để ngân phiếu thanh toán quá hạn được xem xét thu đổi

Để được chấp nhận thu đổi, ngân phiếu thanh toán quá thời hạn lưu hành của khách hàng phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt sau:

• Phải là ngân phiếu thanh toán do chính Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phát hành hợp pháp.
• Phải còn nguyên vẹn hình dạng và kích thước ban đầu của tờ ngân phiếu thanh toán. Trong trường hợp ngân phiếu bị hư hỏng hoặc rách nát, hiện vật phải đảm bảo đầy đủ các điều kiện theo quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước đối với tiền giấy không đủ tiêu chuẩn lưu thông được thu đổi.
• Đối với trường hợp ngân phiếu bị rách và được can dán lại, cơ quan chức năng chỉ xem xét thu đổi nếu tờ ngân phiếu đó được can dán từ hai mảnh của cùng một tờ và phải đảm bảo có diện tích lớn hơn 90% so với diện tích của tờ ngân phiếu mẫu cùng loại.

Quy trình và thủ tục thu đổi ngân phiếu thanh toán quá hạn

Thủ tục thu đổi được thực hiện qua các bước chặt chẽ nhằm đảm bảo tính chính xác, an toàn và phòng chống gian lận:

• Bước 1: Nộp hồ sơ đề nghị: Khách hàng có nhu cầu thu đổi phải nộp Giấy đề nghị (theo mẫu Phụ lục đính kèm Quyết định) cùng với hiện vật ngân phiếu thanh toán quá hạn cho Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương hoặc Sở Giao dịch Ngân hàng Nhà nước (gọi chung là đơn vị thu đổi).
• Bước 2: Tiếp nhận và kiểm tra ban đầu: Đơn vị thu đổi tiến hành kiểm tra hiện vật ngân phiếu của khách hàng. Nếu đủ điều kiện theo quy định, đơn vị thực hiện tạm thu nhận hiện vật và xác nhận vào Giấy đề nghị của khách hàng (giấy này được lập thành 02 bản có giá trị pháp lý như nhau, đơn vị thu đổi giữ 01 bản và khách hàng giữ 01 bản). Định kỳ hàng tháng, đơn vị thu đổi tổng hợp số liệu và báo cáo về Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (Cục Phát hành và Kho quỹ) theo Chế độ báo cáo thống kê. Trường hợp không đủ điều kiện, đơn vị phải trả lại ngay hiện vật cho khách hàng và giải thích rõ lý do từ chối thu đổi.
• Bước 3: Thẩm định và phê duyệt: Trong thời hạn 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận được báo cáo từ đơn vị thu đổi, Cục Phát hành và Kho quỹ có trách nhiệm kiểm tra, đối chiếu số lượng ngân phiếu đã phát hành và thu hồi. Trên cơ sở đó, Cục ban hành quyết định chấp nhận hoặc không chấp nhận thanh toán ngân phiếu quá hạn của khách hàng và thông báo kết quả bằng văn bản cho đơn vị thu đổi.
• Bước 4: Thực hiện thu đổi và trả kết quả: Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ khi nhận được thông báo từ Cục Phát hành và Kho quỹ, đơn vị thu đổi có trách nhiệm thông báo cho khách hàng để tiến hành thu đổi thực tế (có thu phí) hoặc thông báo lý do cụ thể nếu bị từ chối thu đổi.

Xử lý đối với ngân phiếu thanh toán giả hoặc nghi giả

Trong quá trình tiếp nhận và kiểm tra, nếu phát hiện ngân phiếu thanh toán xin thu đổi là giả hoặc có dấu hiệu nghi giả, đơn vị thu đổi có trách nhiệm tiến hành xử lý nghiêm ngặt theo các quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước tương tự như đối với trường hợp phát hiện tiền giả hoặc tiền nghi giả trong lưu thông.

Phí thu đổi và quy định đóng gói, giao nhận

Quy định về tài chính và kỹ thuật kho quỹ đối với hoạt động thu đổi ngân phiếu quá hạn bao gồm:

• Phí thu đổi: Khách hàng phải chịu mức phí thu đổi là 5% (năm phần trăm) tính trên tổng giá trị ngân phiếu thanh toán quá hạn được chấp nhận thu đổi. Khoản phí này được hạch toán trực tiếp vào nguồn thu nghiệp vụ của đơn vị thực hiện thu đổi.
• Đóng gói và giao nhận: Công tác kiểm đếm, đóng gói, giao nhận và bảo quản ngân phiếu thanh toán quá hạn sau khi thu đổi phải tuân thủ tuyệt đối theo các quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước về giao nhận, bảo quản, vận chuyển tiền mặt, tài sản quý và các loại giấy tờ có giá.

Thời hạn chấm dứt thu đổi và hiệu lực thi hành

Quyết định quy định rõ lộ trình kết thúc việc thu đổi và các điều khoản chuyển tiếp:

• Thời hạn chấm dứt thu đổi: Hoạt động thu đổi ngân phiếu thanh toán quá thời hạn lưu hành theo Quyết định này chỉ được thực hiện đến hết ngày 31/12/2007. Kể từ ngày 01/01/2008, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chính thức chấm dứt hoàn toàn việc thu đổi các loại ngân phiếu thanh toán quá hạn.
• Hiệu lực thi hành: Quyết định này có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày đăng Công báo.
• Văn bản bị thay thế: Quyết định này thay thế hoàn toàn Quyết định số 324/1999/QĐ-NHNN6 ngày 15/9/1999 ban hành Quy chế thu đổi ngân phiếu thanh toán quá thời hạn lưu hành và Quyết định số 1345/2001/QĐ-NHNN ngày 29/10/2001 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy chế ban hành kèm theo Quyết định 324/1999/QĐ-NHNN6.
• Trách nhiệm thi hành: Chánh Văn phòng Ngân hàng Nhà nước, Cục trưởng Cục Phát hành và Kho quỹ, Thủ trưởng các đơn vị liên quan thuộc Ngân hàng Nhà nước, Giám đốc Sở Giao dịch Ngân hàng Nhà nước, và Giám đốc Ngân hàng Nhà nước chi nhánh các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương chịu trách nhiệm tổ chức triển khai và thi hành Quyết định này.