Quyết định 58/2015/QĐ-UBND ban hành chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo áp dụng cho giai đoạn 2016 - 2020 tại Thành phố Hồ Chí Minh là một văn bản pháp lý quan trọng, đánh dấu bước chuyển đổi mạnh mẽ từ phương pháp đo lường nghèo đơn chiều (chỉ dựa vào thu nhập) sang phương pháp đo lường nghèo đa chiều (kết hợp thu nhập và mức độ thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản). Dưới đây là phần tóm tắt và phân tích chuyên sâu toàn bộ nội dung cốt lõi của Quyết định này.

1. Tiêu chí xác định chuẩn nghèo, cận nghèo và đo lường đa chiều (Điều 1)

Quyết định thiết lập hệ thống tiêu chí kép bao gồm tiêu chí về thu nhập và tiêu chí về mức độ thiếu hụt các chiều tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản:

• Tiêu chí về thu nhập:
  • Chuẩn nghèo: Hộ có thu nhập bình quân từ 21 triệu đồng/người/năm trở xuống.
  • Chuẩn cận nghèo: Hộ có thu nhập bình quân từ trên 21 triệu đồng/người/năm đến 28 triệu đồng/người/năm.
• Tiêu chí về mức độ thiếu hụt các chiều nghèo (05 chiều dịch vụ xã hội cơ bản): Giáo dục và đào tạo; y tế; việc làm và bảo hiểm xã hội; điều kiện sống; tiếp cận thông tin.
• Chỉ số đo lường cụ thể (11 chỉ số với tổng thang điểm là 100 điểm):
  • Trình độ giáo dục của người lớn: 10 điểm.
  • Tình trạng đi học của trẻ em: 10 điểm.
  • Trình độ nghề: 10 điểm.
  • Tiếp cận các dịch vụ y tế: 10 điểm.
  • Bảo hiểm y tế: 10 điểm.
  • Việc làm: 10 điểm.
  • Bảo hiểm xã hội: 10 điểm.
  • Nhà ở: 10 điểm.
  • Nguồn nước sinh hoạt: 10 điểm.
  • Sử dụng viễn thông: 05 điểm.
  • Tài sản phục vụ tiếp cận thông tin: 05 điểm.
• Ngưỡng thiếu hụt đa chiều: Hộ gia đình được xác định là thiếu hụt các chiều dịch vụ xã hội cơ bản khi có tổng số điểm thiếu hụt từ 40 điểm trở lên.

2. Phân loại chuẩn hộ nghèo và hộ cận nghèo Thành phố (Điều 2)

Đối tượng áp dụng quy định này là toàn bộ hộ dân sinh sống trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, bao gồm cả hộ có hộ khẩu thường trú và hộ tạm trú KT3. Việc phân loại được quy định chi tiết như sau:

• Hộ nghèo Thành phố: Là hộ đáp ứng một hoặc cả hai tiêu chí: Có thu nhập bình quân từ 21 triệu đồng/người/năm trở xuống; hoặc có tổng điểm thiếu hụt đa chiều từ 40 điểm trở lên. Để tối ưu hóa chính sách hỗ trợ, hộ nghèo được phân chia thành 3 nhóm cụ thể:
  • Nhóm 1 (Nghèo toàn diện): Hộ vừa có thu nhập từ 21 triệu đồng/người/năm trở xuống, vừa có điểm thiếu hụt đa chiều từ 40 điểm trở lên. Đây là nhóm đối tượng được ưu tiên hỗ trợ hàng đầu.
  • Nhóm 2 (Nghèo thu nhập): Hộ có thu nhập từ 21 triệu đồng/người/năm trở xuống nhưng có điểm thiếu hụt đa chiều dưới 40 điểm (từ 0 đến 35 điểm).
  • Nhóm 3 (Nghèo đa chiều phi thu nhập): Hộ có thu nhập trên 21 triệu đồng/người/năm nhưng có điểm thiếu hụt đa chiều từ 40 điểm trở lên.
• Hộ cận nghèo Thành phố: Là hộ đồng thời thỏa mãn cả hai điều kiện: Có thu nhập bình quân từ trên 21 triệu đồng/người/năm đến 28 triệu đồng/người/năm; và có tổng điểm thiếu hụt đa chiều dưới 40 điểm (từ 0 đến 35 điểm).

3. Thời gian áp dụng và mục đích pháp lý (Điều 3)

Mức chuẩn hộ nghèo và hộ cận nghèo mới được chính thức áp dụng kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2016. Quy định này đóng vai trò là:

• Cơ sở pháp lý để đo lường, giám sát và đánh giá mức độ thiếu hụt về thu nhập cũng như các chiều tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản của người dân Thành phố.
• Căn cứ phân loại, xác định chính xác đối tượng thụ hưởng các chính sách hỗ trợ giảm nghèo, an sinh xã hội.
• Nền tảng dữ liệu để hoạch định các chính sách phát triển kinh tế - xã hội khác của Thành phố Hồ Chí Minh trong suốt giai đoạn 2016 - 2020.

4. Tổ chức khảo sát và lập danh sách đầu kỳ (Điều 4)

Để triển khai chuẩn nghèo mới vào thực tế, Ủy ban nhân dân Thành phố giao nhiệm vụ cụ thể cho các cơ quan chức năng:

• Ban Chỉ đạo Chương trình Giảm nghèo bền vững Thành phố chủ trì, phối hợp với Cục Thống kê Thành phố xây dựng kế hoạch khảo sát chi tiết và lập danh sách hộ nghèo, hộ cận nghèo giai đoạn 2016 - 2020 trình Ủy ban nhân dân Thành phố phê duyệt.
• Thời gian tiến hành khảo sát thực địa được ấn định trong Quý 1 năm 2016.
• Thời hạn tổng hợp và báo cáo danh sách, tỷ lệ hộ nghèo, hộ cận nghèo đầu kỳ (năm 2016) cho Ủy ban nhân dân Thành phố chậm nhất là cuối tháng 4 năm 2016.

5. Quy định chuyển tiếp chính sách hỗ trợ (Điều 5)

Nhằm bảo đảm tính liên tục của các chính sách an sinh xã hội và không làm gián đoạn quyền lợi của người dân trong quá trình chuyển giao giữa hai giai đoạn, Quyết định cho phép:

• Ban Chỉ đạo Chương trình Giảm nghèo bền vững Thành phố và Ủy ban nhân dân các quận, huyện tiếp tục áp dụng các chính sách hỗ trợ giảm nghèo theo Quyết định số 04/2014/QĐ-UBND ngày 14 tháng 01 năm 2014.
• Đối tượng áp dụng chuyển tiếp là các hộ nghèo, hộ cận nghèo có mã số quản lý của giai đoạn 2014 - 2015, hiện có mức thu nhập nằm trong khung chuẩn mới của giai đoạn 2016 - 2020 (hộ nghèo có thu nhập từ 21 triệu đồng/người/năm trở xuống; hộ cận nghèo có thu nhập từ trên 21 triệu đến 28 triệu đồng/người/năm).
• Thời gian áp dụng chuyển tiếp kéo dài cho đến khi Ủy ban nhân dân Thành phố ban hành Quyết định chính thức về Chương trình Giảm nghèo bền vững Thành phố giai đoạn 2016 - 2020.

6. Hiệu lực thi hành và trách nhiệm tổ chức thực hiện (Điều 6 & Điều 7)

• Hiệu lực pháp lý: Quyết định 58/2015/QĐ-UBND có hiệu lực thi hành sau 10 ngày kể từ ngày ký ban hành.
• Trách nhiệm thi hành: Các chức danh và cơ quan chịu trách nhiệm trực tiếp thi hành Quyết định bao gồm: Chánh Văn phòng Ủy ban nhân dân Thành phố, Trưởng Ban Chỉ đạo Chương trình Giảm nghèo bền vững Thành phố, Thủ trưởng các Sở - ngành cấp Thành phố, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các quận, huyện, và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các phường, xã, thị trấn trên toàn địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.