Thông tư số 31/2018/TT-BNNPTNT do Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành quy định chi tiết về việc phân định ranh giới rừng trên bản đồ và trên thực địa, nhằm thiết lập cơ sở pháp lý và kỹ thuật đồng bộ cho công tác quản lý, bảo vệ rừng bền vững. Văn bản này áp dụng đối với các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư có hoạt động liên quan đến phân định ranh giới rừng trên phạm vi cả nước.

Giải thích các khái niệm và thuật ngữ chuyên ngành

Để đảm bảo tính thống nhất trong việc áp dụng, Thông tư đưa ra định nghĩa rõ ràng cho các đơn vị phân chia diện tích rừng và các công cụ kỹ thuật liên quan:

• Tiểu khu: Là đơn vị quản lý rừng có diện tích khoảng 1.000 ha, nằm trong cùng một đơn vị hành chính cấp xã. Thứ tự tiểu khu được đánh số bằng chữ số Ả Rập liên tục từ số 1 đến tiểu khu cuối cùng trong phạm vi từng tỉnh.
• Khoảnh: Là đơn vị phân chia nhỏ hơn trong tiểu khu, có diện tích khoảng 100 ha, thuộc cùng một đơn vị hành chính cấp xã. Thứ tự khoảnh được đánh số bằng chữ số Ả Rập từ 1 đến hết trong phạm vi từng tiểu khu.
• Lô: Là đơn vị phân chia nhỏ nhất, có diện tích khoảng 10 ha, đặc trưng bởi trạng thái rừng hoặc đất lâm nghiệp tương đối đồng nhất trong cùng địa bàn cấp xã. Thứ tự lô được đánh số bằng chữ số Ả Rập từ 1 đến hết trong phạm vi từng khoảnh.
• Ký hiệu bổ sung: Trường hợp có sự bổ sung tiểu khu, khoảnh, lô thì bên cạnh số hiệu gốc sẽ ghi thêm các ký hiệu chữ cái A, B, C (ví dụ: Tiểu khu 1A, Khoảnh 1A, Lô 1A).
• Mốc phân định ranh giới: Là vật thể cố định được sử dụng để đánh dấu các vị trí quan trọng trên đường ranh giới cần phân định ngoài thực địa.
• Điểm đặc trưng: Bao gồm các yếu tố địa hình, địa vật tự nhiên hoặc nhân tạo như dông núi, sông, suối, đường giao thông, đường phân thủy, đường tụ thủy.
• Bản đồ hiện trạng rừng: Là bản đồ chuyên đề thể hiện ranh giới các lô trạng thái rừng theo hệ thống phân loại hiện hành trên nền bản đồ địa hình tương ứng.

Căn cứ và nội dung phân định ranh giới rừng

Việc phân định ranh giới rừng phải dựa trên các căn cứ pháp lý và kỹ thuật nghiêm ngặt, bao gồm:

• Bản đồ hiện trạng rừng được lập theo tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11565:2016.
• Các văn bản pháp lý về quyền sử dụng đất và rừng như: Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; quyết định thành lập khu rừng; quyết định giao đất, thuê đất; quyết định giao rừng hoặc thuê rừng của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Nội dung phân định ranh giới rừng bao gồm hai bước chính: Phân định ranh giới tiểu khu, khoảnh, lô và ranh giới chủ rừng trên bản đồ hiện trạng rừng; sau đó tiến hành thiết kế vị trí các mốc, bảng phân định ranh giới trên bản đồ này.

Quy trình phân định ranh giới rừng trên bản đồ

Công tác phân định trên bản đồ được thực hiện thông qua việc sử dụng bản đồ hiện trạng rừng làm cơ sở dữ liệu nền. Quy trình cụ thể được quy định như sau:

• Trường hợp có biến động: Khi có sự thay đổi về ranh giới, diện tích do chuyển mục đích sử dụng rừng, điều chỉnh địa giới hành chính hoặc chuyển nhượng quyền sử dụng, cơ quan chức năng phải tiến hành hiệu chỉnh bản đồ bằng cách thu thập số liệu biến động và chuyển ranh giới mới lên bản đồ hiện trạng.
• Phân cấp thực hiện hiệu chỉnh: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì hiệu chỉnh bản đồ cấp tỉnh. Cơ quan kiểm lâm cấp huyện thực hiện hiệu chỉnh bản đồ cấp huyện và cấp xã (trường hợp địa phương không có kiểm lâm cấp huyện thì cơ quan kiểm lâm cấp tỉnh sẽ trực tiếp thực hiện).
• Thiết kế vị trí mốc và bảng: Vị trí mốc chỉ được xác định tại ranh giới tiếp giáp giữa các chủ rừng lân cận ở những nơi đổi hướng đường ranh giới, nơi không có điểm đặc trưng hoặc khó nhận biết ranh giới. Khoảng cách giữa các mốc không quá 2.000 m; đối với khu vực giáp ranh khu dân cư hoặc vùng đồi bát úp, đất bằng ven biển có nguy cơ xâm hại cao, khoảng cách này không được quá 1.000 m. Vị trí bảng được thiết kế tại nơi có đường giao thông qua lại hoặc gần khu dân cư, nơi rừng có nguy cơ bị xâm hại cao.

Quy trình phân định ranh giới rừng trên thực địa

Việc phân định trên thực địa là bước hiện thực hóa các thiết kế từ bản đồ ra ngoài thực tế, tuân thủ các nguyên tắc sau:

• Nguyên tắc kế thừa: Những khu rừng đã được phân định ranh giới trên thực địa một cách hợp pháp và không có biến động thì giữ nguyên, không thực hiện phân định lại.
• Trình tự thực hiện đối với khu vực mới hoặc có biến động: Thu thập tài liệu pháp lý và bản đồ; mô tả đường phân định ranh giới rừng trên bản đồ; xác định vị trí mốc, bảng ngoài thực địa; tiến hành cắm mốc, bảng.
• Phân định trách nhiệm thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì tổ chức công tác thu thập tài liệu, mô tả đường ranh giới và xác định vị trí mốc, bảng. Chủ rừng trực tiếp thực hiện việc cắm mốc, bảng trên thực địa dưới sự chứng kiến của cơ quan Kiểm lâm cấp huyện (hoặc Kiểm lâm cấp tỉnh nơi không có kiểm lâm cấp huyện).
• Giải quyết tranh chấp ranh giới: Đối với các khu vực xảy ra tranh chấp ranh giới giữa các chủ rừng mà không tự thỏa thuận được, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì lập biên bản cụ thể và báo cáo Ủy ban nhân dân cấp tỉnh giải quyết theo thẩm quyền. Việc phân định ranh giới chỉ được tiếp tục thực hiện sau khi tranh chấp đã được giải quyết dứt điểm.
• Phương pháp mô tả đường ranh giới: Đường ranh giới phải được mô tả liên tục, khép kín theo chiều kim đồng hồ, bắt đầu từ điểm cực Bắc của khu rừng. Tại những nơi không có điểm đặc trưng, phải sử dụng máy định vị GPS để xác định tọa độ. Tọa độ các điểm đặc trưng và vị trí mốc, bảng phải được đo đạc 03 lần bằng GPS để lấy giá trị bình quân, sau đó lập thành các bản mô tả và bảng tọa độ theo mẫu quy định.

Quy chuẩn kỹ thuật về mốc và bảng phân định ranh giới

Để đảm bảo tính bền vững và dễ nhận biết, mốc và bảng phân định ranh giới phải tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt:

• Quy chuẩn đối với mốc: Mốc phải được làm bằng bê tông cốt thép. Kích thước mốc có chiều cao 100 cm, chiều rộng 30 cm và độ dày 12 cm, có phần đế để cắm xuống đất. Phần mốc nổi trên mặt đất cao 50 cm, được sơn màu trắng. Các thông tin về tên chủ rừng, loại rừng và số hiệu mốc được viết bằng chữ in hoa màu đỏ, cỡ chữ cao 3 cm, rộng 2 cm ở mặt bên của mốc, cách mép trên 3 cm. Mặt ghi thông tin phải hướng ra phía ngoài đường ranh giới.
• Quy chuẩn đối với bảng: Bảng được làm bằng bê tông cốt thép với kích thước cao 100 cm, rộng 150 cm, dày 5 cm. Mặt bảng được chia làm hai phần: bên trái thể hiện sơ đồ khu rừng, bên phải ghi tên khu rừng và các nội dung yêu cầu về quản lý, bảo vệ rừng. Bảng được gắn chắc chắn vào cột bê tông hình vuông (kích thước cột cao 300 cm, rộng 15 cm, dày 15 cm), chôn sâu dưới lòng đất 100 cm.
• Quy định chuyển tiếp: Đối với những khu vực đã cắm mốc, bảng trước ngày Thông tư này có hiệu lực mà có quy cách khác biệt nhưng vẫn đảm bảo yêu cầu quản lý thì tiếp tục được sử dụng, không bắt buộc phải thay mới.
• Trách nhiệm quản lý: Chủ rừng có trách nhiệm bảo vệ, quản lý hệ thống mốc, bảng trong phạm vi lâm phần được giao hoặc thuê. Nếu mốc, bảng bị hư hỏng, xê dịch hoặc bị mất, chủ rừng phải có trách nhiệm khôi phục lại đúng vị trí ban đầu.

Hồ sơ và quản lý hồ sơ phân định ranh giới rừng

Hồ sơ phân định ranh giới rừng là tài liệu pháp lý quan trọng để quản lý ranh giới lâu dài, bao gồm:

• Sơ đồ vị trí mốc, bảng trên bản đồ phân định ranh giới rừng.
• Bản mô tả chi tiết đường phân định ranh giới rừng.
• Bảng tọa độ các điểm đặc trưng trên đường ranh giới.
• Bản tọa độ và bảng tổng hợp vị trí tọa độ của các mốc, bảng đã cắm trên thực địa.

Về phương thức quản lý hồ sơ, đối với chủ rừng là tổ chức, hồ sơ được lập thành 04 bộ để lưu trữ và quản lý tại các cơ quan: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; cơ quan Kiểm lâm cấp huyện (hoặc cấp tỉnh); Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có rừng; và tại chính tổ chức chủ rừng. Đối với các chủ rừng không phải là tổ chức (hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư), hồ sơ do chủ rừng tự lập và tự chịu trách nhiệm quản lý.

Trách nhiệm tổ chức thực hiện và hiệu lực thi hành

Thông tư quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước và chủ rừng:

• Tổng cục Lâm nghiệp chịu trách nhiệm chỉ đạo, hướng dẫn và kiểm tra việc thực hiện các quy định của Thông tư trên phạm vi toàn quốc.
• Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn có trách nhiệm tham mưu cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tổ chức triển khai, hướng dẫn chi tiết việc thực hiện trên địa bàn tỉnh.
• Chủ rừng có nghĩa vụ trực tiếp cắm mốc, bảng và thực hiện các biện pháp quản lý, bảo vệ hệ thống mốc, bảng này.

Thông tư số 31/2018/TT-BNNPTNT có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2019. Kể từ ngày Thông tư này có hiệu lực, Quyết định số 3031/1997/QĐ-BNNPTNT ngày 20 tháng 11 năm 1997 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành Quy chế xác định ranh giới và cắm mốc các loại rừng chính thức hết hiệu lực thi hành.