Thông tư 52/2016/TT-BTC được ban hành bởi Bộ trưởng Bộ Tài chính, có hiệu lực từ ngày 01 tháng 06 năm 2016, hướng dẫn chi tiết việc triển khai sản phẩm bảo hiểm liên kết chung (universal life) thuộc nghiệp vụ bảo hiểm liên kết đầu tư tại Việt Nam.

Phạm vi điều chỉnh của Thông tư bao gồm các hoạt động liên quan đến việc thiết kế, triển khai, quản lý và giám sát sản phẩm bảo hiểm liên kết chung. Đối tượng áp dụng là các doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ, đại lý bảo hiểm, bên mua bảo hiểm cùng các tổ chức, cá nhân có liên quan trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Đặc điểm và điều kiện triển khai sản phẩm bảo hiểm liên kết chung

Sản phẩm bảo hiểm liên kết chung sở hữu những đặc trưng pháp lý và vận hành chuyên biệt, đòi hỏi sự tách bạch rõ ràng giữa các cấu phần bảo hiểm:

• Tách bạch cơ cấu tài chính: Cơ cấu phí bảo hiểm và quyền lợi bảo hiểm phải được phân định rõ ràng giữa phần bảo hiểm rủi ro và phần đầu tư. Bên mua bảo hiểm được chủ động và linh hoạt trong việc xác định phí bảo hiểm cũng như số tiền bảo hiểm theo thỏa thuận cụ thể trong hợp đồng.
• Quyền lợi đầu tư thực tế: Bên mua bảo hiểm được hưởng toàn bộ kết quả đầu tư từ quỹ liên kết chung của doanh nghiệp bảo hiểm. Doanh nghiệp bảo hiểm có trách nhiệm cam kết một tỷ suất đầu tư tối thiểu tại hợp đồng bảo hiểm và kết quả chi trả thực tế không được thấp hơn mức cam kết này.
• Điều kiện đối với doanh nghiệp bảo hiểm: Để được phép triển khai sản phẩm này, doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ phải đáp ứng đầy đủ ba điều kiện cốt lõi: Biên khả năng thanh toán lớn hơn biên khả năng thanh toán tối thiểu ít nhất 100 tỷ đồng; có hệ thống công nghệ thông tin phù hợp để quản lý, kiểm soát quỹ liên kết chung một cách thận trọng, hiệu quả; và sản phẩm phải được Bộ Tài chính phê chuẩn bằng văn bản trước khi đưa ra thị trường.

Quyền lợi bảo hiểm và cơ cấu các loại phí được phép khấu trừ

Thông tư quy định chặt chẽ về cấu trúc quyền lợi của khách hàng cũng như danh mục các khoản phí mà doanh nghiệp bảo hiểm được phép thu:

• Quyền lợi bảo hiểm: Bao gồm quyền lợi bảo hiểm rủi ro và quyền lợi đầu tư. Đối với quyền lợi rủi ro, số tiền bảo hiểm tối thiểu không được thấp hơn 5 lần phí bảo hiểm định kỳ năm đầu (đối với hợp đồng đóng phí định kỳ) hoặc không thấp hơn 125% số phí bảo hiểm (đối với hợp đồng đóng phí một lần). Quy định tối thiểu này không áp dụng cho phần phí bảo hiểm đóng thêm.
• Các loại phí được phép tính: Doanh nghiệp bảo hiểm chỉ được phép khấu trừ các loại phí được quy định rõ trong hợp đồng, bao gồm: Phí ban đầu (khấu trừ trước khi phân bổ vào quỹ); Phí bảo hiểm rủi ro (chi trả quyền lợi rủi ro); Phí quản lý hợp đồng (bù đắp chi phí duy trì hợp đồng và cung cấp thông tin); Phí quản lý quỹ (chi trả hoạt động đầu tư); Phí hủy bỏ hợp đồng (tính khi khách hàng chấm dứt hợp đồng trước hạn). Mọi loại phí khác phát sinh phải được Bộ Tài chính chấp thuận bằng văn bản.
• Nguyên tắc thay đổi phí: Doanh nghiệp bảo hiểm phải công khai rõ ràng mức phí tối đa áp dụng trong tài liệu giới thiệu sản phẩm và minh họa bán hàng. Trong quá trình thực hiện hợp đồng, nếu muốn thay đổi tỷ lệ phí (trong hạn mức tối đa đã thỏa thuận), doanh nghiệp phải thông báo và thỏa thuận bằng văn bản với khách hàng ít nhất ba tháng trước khi áp dụng.

Quy định về phí bảo hiểm đóng thêm và giá trị hoàn lại

Nhằm bảo đảm tính linh hoạt nhưng vẫn kiểm soát được quy mô đầu tư phù hợp với bản chất bảo hiểm, Thông tư đưa ra các giới hạn cụ thể:

• Phí bảo hiểm đóng thêm: Bên mua bảo hiểm có thể đóng thêm phí ngoài phần phí định kỳ để đầu tư vào quỹ liên kết chung sau khi trừ phí ban đầu. Tuy nhiên, trong mỗi năm hợp đồng, tổng số phí đóng thêm không được vượt quá 5 lần mức phí năm đầu (đối với hợp đồng đóng phí định kỳ) hoặc không quá 50% phí bảo hiểm lần đầu (đối với hợp đồng đóng phí một lần).
• Giá trị hoàn lại: Được xác định bằng giá trị tài khoản của hợp đồng đó trong quỹ liên kết chung tính tại ngày hủy bỏ hợp đồng trừ đi phí hủy bỏ hợp đồng bảo hiểm tương ứng.

Thành lập và quản lý quỹ liên kết chung

Quỹ liên kết chung là trọng tâm của sản phẩm, được quản lý theo các nguyên tắc tài chính nghiêm ngặt:

• Tách biệt tài sản: Doanh nghiệp bảo hiểm phải thành lập một quỹ liên kết chung duy nhất cho tất cả các hợp đồng bảo hiểm liên kết chung. Quỹ này phải được tách biệt hoàn toàn khỏi quỹ chủ sở hữu và các quỹ chủ hợp đồng khác của doanh nghiệp.
• Quy mô tối thiểu của quỹ: Trong vòng 60 ngày kể từ ngày giao kết hợp đồng bảo hiểm liên kết chung đầu tiên, doanh nghiệp bảo hiểm phải bảo đảm tổng giá trị của quỹ liên kết chung luôn không thấp hơn 50 tỷ đồng. Nếu phí bảo hiểm phân bổ không đủ, doanh nghiệp phải sử dụng quỹ chủ sở hữu để đóng góp tạo tài sản ban đầu và được hưởng kết quả đầu tư tương ứng.
• Thời hạn đầu tư: Phí bảo hiểm thu được sau khi trừ phí ban đầu phải được tiến hành đầu tư phù hợp với mục tiêu của quỹ trong thời hạn tối đa không quá 60 ngày kể từ ngày nhận được phí.

Trách nhiệm công bố thông tin và minh họa bán hàng

Tính minh bạch là yêu cầu bắt buộc đối với dòng sản phẩm liên kết đầu tư này nhằm bảo vệ quyền lợi của người tham gia:

• Công bố thông tin trên website: Doanh nghiệp bảo hiểm phải công khai đầy đủ quy tắc, điều khoản sản phẩm, tài liệu giới thiệu sản phẩm, tài liệu minh họa bán hàng của các trường hợp điển hình và tình hình hoạt động của quỹ liên kết chung trên trang thông tin điện tử của mình.
• Tài liệu giới thiệu sản phẩm: Phải cung cấp đầy đủ thông tin về chính sách, mục tiêu, cơ cấu đầu tư của quỹ; tỷ lệ và mức tối đa của các loại phí; lãi suất cam kết tối thiểu; và phải cảnh báo rõ ràng cho khách hàng biết đây là cam kết dài hạn, không nên hủy bỏ hợp đồng sớm do chi phí ban đầu rất cao.
• Tài liệu minh họa bán hàng: Phải được cung cấp cho khách hàng trước khi ký kết hợp đồng, thể hiện rõ ràng, tách bạch giữa quyền lợi bảo hiểm rủi ro và quyền lợi đầu tư, các khoản phí và hạn mức tối đa khách hàng phải trả.
• Thông báo định kỳ cho khách hàng: Trong vòng 90 ngày kể từ ngày kết thúc năm tài chính hoặc năm hợp đồng, doanh nghiệp phải gửi thông báo bằng văn bản cho khách hàng về tình trạng hợp đồng (quyền lợi rủi ro, giá trị hoàn lại đầu và cuối năm, các khoản phí phát sinh, kết quả đầu tư thực tế) và kết quả hoạt động của quỹ liên kết chung có xác nhận của công ty kiểm toán độc lập.

Khả năng thanh toán và trích lập dự phòng nghiệp vụ

Để bảo vệ quyền lợi dài hạn của người tham gia bảo hiểm, doanh nghiệp phải tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn tài chính cao:

• Biên khả năng thanh toán: Biên khả năng thanh toán tối thiểu đối với các hợp đồng bảo hiểm liên kết chung được xác định bằng 4% dự phòng nghiệp vụ cộng với 0,3% số tiền bảo hiểm chịu rủi ro. Biên khả năng thanh toán thực tế của doanh nghiệp phải luôn cao hơn biên tối thiểu này ít nhất 100 tỷ đồng.
• Trích lập dự phòng nghiệp vụ: Doanh nghiệp bảo hiểm phải trích lập đầy đủ các loại dự phòng bao gồm: Dự phòng rủi ro bảo hiểm (bằng 100% phí bảo hiểm rủi ro chưa được hưởng hoặc tính theo phương pháp dòng tiền); Dự phòng bồi thường (trích theo từng hồ sơ yêu cầu chưa giải quyết); Dự phòng nghiệp vụ đối với phần liên kết chung (bằng giá trị hoàn lại hoặc giá trị tài khoản hợp đồng); và Dự phòng bảo đảm khả năng thanh toán bổ sung (resilience reserve) để ứng phó với biến động lớn của thị trường đầu tư. Chuyên gia tính toán của doanh nghiệp chịu trách nhiệm xác định phương pháp và số liệu trích lập theo thông lệ quốc tế.

Phân tích nhu cầu khách hàng và tiêu chuẩn đối với đại lý bảo hiểm

Quy trình tư vấn và bán hàng được kiểm soát chặt chẽ nhằm hạn chế tranh chấp và bảo đảm khách hàng hiểu rõ sản phẩm:

• Phân tích nhu cầu khách hàng: Trước khi giao kết hợp đồng, doanh nghiệp bảo hiểm bắt buộc phải thực hiện phân tích nhu cầu của khách hàng. Khách hàng phải ký xác nhận đã hiểu rõ về sản phẩm, quyền lợi bảo hiểm, quyền lợi đầu tư, các rủi ro đầu tư có thể gặp phải và các khoản phí bị khấu trừ.
• Tiêu chuẩn đối với đại lý bảo hiểm: Đại lý muốn triển khai sản phẩm này phải đáp ứng đồng thời các điều kiện: Không vi phạm quy định pháp luật và quy tắc đạo đức nghề nghiệp; được doanh nghiệp đào tạo và cấp chứng nhận hoàn thành khóa học về sản phẩm liên kết chung; có ít nhất 3 tháng kinh nghiệm làm đại lý bảo hiểm hoặc có ít nhất 1 năm làm việc trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, hoặc tốt nghiệp từ cao đẳng trở lên chuyên ngành tài chính, ngân hàng, bảo hiểm.
• Hoa hồng bảo hiểm: Doanh nghiệp bảo hiểm chi trả hoa hồng cho đại lý theo đúng tỷ lệ tối đa được quy định tại Phụ lục III ban hành kèm theo Thông tư này.

Thủ tục phê chuẩn sản phẩm và nghĩa vụ của doanh nghiệp bảo hiểm

Doanh nghiệp bảo hiểm phải tuân thủ quy trình phê chuẩn nghiêm ngặt trước khi đưa sản phẩm ra thị trường:

• Hồ sơ phê chuẩn sản phẩm: Doanh nghiệp phải trình Bộ Tài chính hồ sơ phê chuẩn kèm theo phương án triển khai chi tiết, bao gồm: tóm tắt nội dung sản phẩm, chính sách đầu tư dự kiến của quỹ, cơ sở phân bổ phí và chi phí, nội dung đào tạo đại lý, thông tin về chuyên gia tính toán và chuyên gia đầu tư, cùng cam kết đáp ứng đầy đủ các điều kiện triển khai.
• Nghĩa vụ vận hành: Doanh nghiệp bảo hiểm có trách nhiệm ban hành các quy trình nghiệp vụ nội bộ phù hợp; thực hiện chế độ báo cáo tình hình kinh doanh theo quy định; và hàng năm, chuyên gia tính toán của doanh nghiệp phải đánh giá việc tuân thủ các quy định tại Thông tư này trong quá trình hoạt động thực tế.

Hiệu lực thi hành

Thông tư 52/2016/TT-BTC chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 06 năm 2016. Thông tư này thay thế hoàn toàn Quyết định số 96/2007/QĐ-BTC ngày 23/11/2007 của Bộ trưởng Bộ Tài chính về việc ban hành Quy chế triển khai sản phẩm bảo hiểm liên kết chung. Các doanh nghiệp bảo hiểm, đại lý và các bên liên quan có trách nhiệm nghiêm túc thực hiện các quy định tại Thông tư này.