Tiêu chuẩn ngành 28TCN 133:1998 do Bộ Thủy sản ban hành quy định các yêu cầu kỹ thuật bắt buộc đối với cá hương nước ngọt làm con giống thả nuôi thương phẩm hoặc nuôi chuyển tiếp lên cá giống. Đây là văn bản pháp lý kỹ thuật quan trọng nhằm kiểm soát chất lượng con giống thủy sản, hạn chế dịch bệnh và nâng cao hiệu quả kinh tế trong nuôi trồng thủy sản nước ngọt tại Việt Nam.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này quy định các chỉ tiêu chất lượng, phương pháp thử và yêu cầu kỹ thuật đối với cá hương của các loài cá nước ngọt phổ biến tại Việt Nam bao gồm:

• Cá trắm cỏ (Ctenopharyngodon idella).
• Cá mè trắng (Hypophthalmichthys molitrix) và Cá mè hoa (Aristichthys nobilis).
• Cá trôi (Cirrhinus molitorella).
• Cá chép (Cyprinus carpio).
• Các loài cá nước ngọt khác thuộc đối tượng nuôi phổ biến có kích cỡ tương đương giai đoạn cá hương.

Yêu cầu kỹ thuật cốt lõi đối với cá hương thương phẩm

Để đảm bảo chất lượng con giống trước khi đưa vào sản xuất hoặc lưu thông, cá hương phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt sau:

• Nguồn gốc xuất xứ: Cá hương phải được sinh sản từ đàn cá bố mẹ đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng, có nguồn gốc rõ ràng từ các cơ sở sản xuất giống được cấp phép hoạt động.
• Ngoại hình và màu sắc: Cá có ngoại hình cân đối, vây vẩy hoàn chỉnh, không bị dị hình, dị tật. Màu sắc đặc trưng của từng loài cá, da bóng, không bị mất nhớt hoặc có vết trầy xước trên thân.
• Trạng thái hoạt động: Cá hoạt động nhanh nhẹn, bơi lội linh hoạt theo đàn, có phản xạ nhanh với tiếng động hoặc ánh sáng bên ngoài, bơi xuôi dòng nước ngược khi có dòng chảy nhẹ.
• Kích cỡ tiêu chuẩn: Chiều dài toàn bộ (L) của cá hương dao động trong khoảng từ 1,5 cm đến 3,0 cm tùy thuộc vào từng loài cụ thể. Độ đồng đều về kích cỡ trong cùng một lô hàng phải đạt trên 90%.
• Tình trạng sức khỏe và dịch bệnh: Cá hoàn toàn khỏe mạnh, không mang các mầm bệnh nguy hiểm, không bị nhiễm ký sinh trùng hoặc nấm gây bệnh trên thân và mang.

Phương pháp kiểm tra và đánh giá chất lượng cá hương

Việc kiểm tra chất lượng cá hương được thực hiện thông qua các phương pháp cảm quan và đo đạc thực tế:

• Kiểm tra cảm quan: Quan sát trực tiếp trạng thái hoạt động, màu sắc, hình dáng bên ngoài của cá trong chậu chứa nước sạch để phát hiện các cá thể dị hình, yếu ớt hoặc có dấu hiệu bệnh lý.
• Đo kích thước: Sử dụng thước đo chuyên dụng để xác định chiều dài toàn bộ của tối thiểu 50 cá thể ngẫu nhiên trong lô hàng nhằm đánh giá tỷ lệ đồng đều về kích cỡ.
• Kiểm tra bệnh lý: Trong trường hợp nghi ngờ có dịch bệnh, tiến hành lấy mẫu gửi phòng thí nghiệm chuyên ngành để xét nghiệm ký sinh trùng và các tác nhân gây bệnh truyền nhiễm khác.

Quy định về vận chuyển và giao nhận

Quá trình vận chuyển cá hương phải tuân thủ các nguyên tắc kỹ thuật nghiêm ngặt để đảm bảo tỷ lệ sống cao nhất:

• Chuẩn bị trước khi vận chuyển: Cá hương phải được ép luyện (cho nhịn ăn và thuần hóa trong môi trường nước sạch) trước khi vận chuyển ít nhất từ 12 đến 24 giờ để giảm thiểu chất thải làm ô nhiễm nguồn nước vận chuyển.
• Phương tiện và dụng cụ: Sử dụng túi nilon có bơm oxy chuyên dụng hoặc các thùng chứa có hệ thống sục khí liên tục. Nước dùng để vận chuyển phải là nước sạch, đã được khử trùng và có nhiệt độ phù hợp với môi trường sống của cá.
• Mật độ vận chuyển: Mật độ cá hương trong dụng cụ vận chuyển phải được tính toán khoa học dựa trên quãng đường, thời gian di chuyển và nhiệt độ môi trường thực tế nhằm tránh tình trạng cá bị ngạt hoặc stress.