Tiêu chuẩn ngành 28TCN 134:1998 do Bộ Thủy sản ban hành quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với cá giống nước ngọt. Đây là văn bản pháp lý kỹ thuật quan trọng nhằm kiểm soát chất lượng con giống, bảo đảm hiệu quả kinh tế và an toàn dịch bệnh trong nuôi trồng thủy sản nước ngọt tại Việt Nam.

Phạm vi áp dụng và Đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này quy định các chỉ tiêu chất lượng và yêu cầu kỹ thuật bắt buộc đối với các loại cá giống nước ngọt phổ biến được sản xuất nhân tạo hoặc khai thác tự nhiên để phục vụ nuôi thương phẩm. Các đối tượng áp dụng chủ yếu bao gồm các loài cá truyền thống và cá nhập nội có giá trị kinh tế cao như cá trắm cỏ, cá mè trắng, cá mè hoa, cá chép, cá trôi và các loài cá nước ngọt khác.

Các yêu cầu kỹ thuật cốt lõi đối với cá giống

Để đảm bảo chất lượng con giống trước khi đưa vào nuôi thả, tiêu chuẩn đưa ra các tiêu chí đánh giá nghiêm ngặt về ngoại hình, trạng thái hoạt động và sức khỏe của cá:

• Ngoại hình và thể chất: Cá giống phải có ngoại hình cân đối, vây vảy hoàn chỉnh, không bị mất nhớt, không bị xây xát hoặc tổn thương cơ học. Màu sắc của cá phải tươi sáng, đặc trưng cho từng loài và không có các biểu hiện dị hình, dị tật về xương, đầu hoặc đuôi.
• Trạng thái hoạt động: Cá giống phải thể hiện phản xạ tự nhiên nhanh nhẹn. Khi để trong nước, cá phải bơi lội linh hoạt, có xu hướng bơi ngược dòng nước mạnh mẽ và phân bố đều trong tầng nước, không có hiện tượng lờ đờ hoặc nổi đầu trên mặt nước do thiếu oxy hoặc nhiễm bệnh.
• Kích cỡ và độ đồng đều: Tiêu chuẩn quy định cụ thể về chiều dài chuẩn của cá giống đối với từng nhóm loài. Tỷ lệ đồng đều về kích cỡ trong cùng một lô cá giống phải đạt mức cao, hạn chế tối đa sự chênh lệch lớn về kích thước để tránh hiện tượng cạnh tranh thức ăn khi nuôi.
• Tình trạng sức khỏe và dịch bệnh: Cá giống tuyệt đối không được mang các mầm bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi khuẩn, virus hoặc nấm gây ra. Cơ thể cá không bị ký sinh trùng bám phá hoại và không có các dấu hiệu bệnh lý lâm sàng như xuất huyết, loét da, thối mang hoặc chướng bụng.

Phương pháp kiểm tra và đánh giá chất lượng

Việc kiểm tra chất lượng cá giống theo tiêu chuẩn 28TCN 134:1998 được thực hiện thông qua các phương pháp cảm quan kết hợp với các biện pháp kỹ thuật chuyên ngành:

• Đánh giá cảm quan: Quan sát trực tiếp bằng mắt thường để xác định các chỉ tiêu về màu sắc, hình thái ngoại hình, trạng thái bơi lội và phát hiện các dị hình bên ngoài của cá giống.
• Đo đạc kích thước: Tiến hành đo chiều dài toàn thân hoặc chiều dài chuẩn của một số lượng mẫu ngẫu nhiên đại diện cho lô cá để tính toán độ đồng đều và kích cỡ trung bình.
• Kiểm tra bệnh lý: Sử dụng các phương pháp soi kính hiển vi hoặc xét nghiệm nhanh tại phòng thí nghiệm đối với các mẫu cá nghi ngờ nhiễm ký sinh trùng, nấm hoặc vi khuẩn để đưa ra kết luận chính xác về tình trạng sức khỏe của lô giống.

Quy định về vận chuyển và giao nhận cá giống

Để duy trì tỷ lệ sống cao và đảm bảo chất lượng cá giống trong quá trình lưu thông, tiêu chuẩn yêu cầu tuân thủ các nguyên tắc kỹ thuật sau:

• Chuẩn bị trước khi vận chuyển: Cá giống phải được ép luyện (cho nhịn ăn và thuần hóa trong môi trường nước sạch) trước khi đóng gói vận chuyển nhằm giảm thiểu chất thải và hạn chế hao hụt oxy trong quá trình di chuyển.
• Phương tiện và dụng cụ vận chuyển: Sử dụng các dụng cụ chuyên dụng như túi nilon có bơm oxy, thùng composite hoặc xe bồn chuyên dụng có hệ thống sục khí liên tục. Nguồn nước dùng để vận chuyển phải là nước sạch, có nhiệt độ và các chỉ số môi trường phù hợp với loài cá vận chuyển.
• Mật độ vận chuyển: Mật độ cá giống trong dụng cụ vận chuyển phải được tính toán khoa học dựa trên kích cỡ cá, quãng đường di chuyển, thời gian vận chuyển và điều kiện nhiệt độ thời tiết để tránh tình trạng cá bị ngạt hoặc suy yếu.