Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8755:2017 về Giống cây lâm nghiệp - Cây trội là văn bản kỹ thuật quan trọng quy định các nguyên tắc, tiêu chí và thủ tục nhằm tuyển chọn những cá thể cây lâm nghiệp ưu việt nhất. Dưới đây là tóm tắt chi tiết nội dung từ Điều 1 đến Điều 4 của tiêu chuẩn này, tập trung vào phạm vi, thuật ngữ và các yêu cầu kỹ thuật nền tảng.

Phạm vi áp dụng (Điều 1)

Điều khoản này xác định rõ giới hạn và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn, cụ thể:

• Tiêu chuẩn này quy định các chỉ tiêu kỹ thuật và phương pháp bình tuyển, công nhận cây trội cho các loài cây lâm nghiệp lấy gỗ, lâm sản ngoài gỗ hoặc các mục đích phòng hộ khác.
• Đối tượng áp dụng bao gồm các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu, chọn tạo giống, sản xuất kinh doanh giống cây lâm nghiệp và quản lý nhà nước về lâm nghiệp tại Việt Nam.
• Tiêu chuẩn làm cơ sở pháp lý và kỹ thuật để xây dựng các vườn giống, rừng giống hoặc khai thác vật liệu nhân giống chất lượng cao (như hom, ghép, hạt giống).

Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác, cần viện dẫn và phối hợp với các văn bản, tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan khác trong ngành lâm nghiệp:

• Các tài liệu viện dẫn bao gồm các tiêu chuẩn quốc gia về khảo nghiệm giống cây trồng lâm nghiệp, quy trình kỹ thuật trồng rừng của từng loài cây cụ thể.
• Trong trường hợp các tài liệu viện dẫn có sự thay đổi, bổ sung hoặc thay thế thì áp dụng theo phiên bản mới nhất.

Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

Điều này làm rõ các khái niệm chuyên ngành cốt lõi để thống nhất cách hiểu và thực hiện trong toàn bộ quá trình bình tuyển:

• Cây trội (Plus tree): Là cá thể tốt nhất được tuyển chọn từ rừng tự nhiên, rừng trồng, cây trồng phân tán hoặc từ các vườn sưu tập giống, có các đặc tính vượt trội về sinh trưởng, chất lượng thân cây, khả năng chống chịu sâu bệnh hoặc cho năng suất sản phẩm đặc thù cao hơn rõ rệt so với các cây khác trong cùng một điều kiện hoàn cảnh.
• Cây so sánh (Comparison tree): Là những cây cùng loài, cùng tuổi, sinh trưởng trong cùng điều kiện lập địa và phân bố xung quanh cây dự tuyển trong một phạm vi nhất định, được sử dụng làm tiêu chuẩn đối chứng để đánh giá mức độ vượt trội của cây dự tuyển.
• Lâm phần tuyển chọn: Khu vực rừng tự nhiên hoặc rừng trồng có chất lượng tốt, đồng đều, được lựa chọn để tiến hành tìm kiếm và bình tuyển cây trội.
• Chỉ số vượt trội: Đại lượng biểu thị mức độ chênh lệch về các chỉ tiêu sinh trưởng (đường kính, chiều cao) hoặc sản lượng giữa cây dự tuyển so với trung bình của các cây so sánh.

Yêu cầu kỹ thuật chung đối với cây trội (Điều 4)

Đây là nội dung cốt lõi quy định các tiêu chuẩn định tính và định lượng để một cá thể cây lâm nghiệp được xem xét công nhận là cây trội:

• Chỉ tiêu sinh trưởng: Cây trội phải có tốc độ sinh trưởng vượt trội. Thông thường, đường kính ngang ngực (D1.3m) và chiều cao vút ngọn (Hvn) của cây trội phải vượt ít nhất từ 15% đến 20% so với trị số trung bình của các cây so sánh trong cùng lâm phần.
• Chất lượng thân cây: Thân cây phải thẳng, tròn đều, không bị cong queo, không bị thắt ngắt, có độ thon nhỏ. Chiều cao dưới cành lớn, khả năng tự tỉa cành tốt để đảm bảo chất lượng gỗ thương phẩm cao nhất.
• Đặc điểm tán lá và phân cành: Tán lá phải cân đối, phát triển đều về các phía. Góc phân cành lớn (gần như vuông góc với thân chính) và đường kính cành nhỏ để hạn chế khuyết tật mắt gỗ trong thân cây.
• Khả năng chống chịu: Cây trội tuyệt đối không bị nhiễm các loại sâu bệnh hại nguy hiểm, có khả năng chống chịu tốt với các điều kiện bất lợi của thời tiết như gió bão, hạn hán hoặc ngập úng cục bộ.
• Chỉ tiêu sản phẩm đặc thù: Đối với các loài cây lấy lâm sản ngoài gỗ (như nhựa, dầu, quả, vỏ), cây trội phải có năng suất và chất lượng sản phẩm đặc thù vượt trội so với trung bình của quần thể (ví dụ: sản lượng nhựa của cây thông trội phải cao hơn ít nhất 30% so với cây bình thường).