Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 4885:2007 hoàn toàn tương đương với ISO 2169:1981, quy định về các điều kiện vật lý trong kho lạnh bảo quản rau quả, bao gồm các định nghĩa và phương pháp đo các thông số vật lý quan trọng. Việc kiểm soát các điều kiện này đóng vai trò quyết định trong việc duy trì chất lượng, hạn chế hao hụt khối lượng và kéo dài tuổi thọ sau thu hoạch của các loại rau quả tươi.

- Phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn

TCVN 4885:2007 áp dụng đối với việc bảo quản lạnh các loại rau quả tươi. Tiêu chuẩn này đưa ra các định nghĩa chuẩn hóa và hướng dẫn chi tiết về phương pháp đo lường các yếu tố vật lý tác động trực tiếp đến quá trình bảo quản trong kho lạnh, bao gồm:

• Nhiệt độ của môi trường không khí và của bản thân sản phẩm rau quả.
• Độ ẩm tương đối của không khí trong buồng lạnh.
• Tốc độ chuyển động và hệ số lưu thông của không khí.
• Tốc độ trao đổi không khí (thông gió) giữa bên trong và bên ngoài kho lạnh.

- Quy định về nhiệt độ và phương pháp đo

Nhiệt độ là yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến cường độ hô hấp và sự hư hỏng của rau quả. Tiêu chuẩn phân định rõ các khái niệm và yêu cầu đo lường sau:

• Nhiệt độ không khí trong kho lạnh: Là nhiệt độ đo được tại các điểm khác nhau trong không gian xếp hàng của buồng lạnh. Phép đo phải được thực hiện ở các vị trí đại diện, tránh các khu vực có dòng khí thổi trực tiếp từ dàn lạnh hoặc gần cửa ra vào.
• Nhiệt độ của sản phẩm: Là nhiệt độ đo được tại tâm hoặc bề mặt của quả, rau. Việc đo nhiệt độ sản phẩm giúp đánh giá chính xác trạng thái làm lạnh thực tế của lô hàng.
• Thiết bị đo: Sử dụng các nhiệt kế có độ chính xác cao (sai số không quá 0,5 độ C), có thể là nhiệt kế lưỡng kim, nhiệt kế điện trở hoặc cặp nhiệt điện được hiệu chuẩn định kỳ.

- Quy định về độ ẩm tương đối và phương pháp đo

Độ ẩm tương đối quyết định mức độ mất nước và héo của rau quả trong quá trình bảo quản. Tiêu chuẩn quy định:

• Định nghĩa độ ẩm tương đối: Là tỷ số giữa áp suất hơi nước thực tế và áp suất hơi nước bão hòa ở cùng một nhiệt độ, biểu thị bằng phần trăm (%).
• Phương pháp đo: Sử dụng ẩm kế khô - ướt (psychrometer) hoặc ẩm kế tóc, ẩm kế điện tử. Ẩm kế khô - ướt được ưu tiên nhờ độ chính xác cao, yêu cầu tốc độ gió thổi qua bầu ướt phải đạt tiêu chuẩn quy định (thường từ 2 m/s đến 4 m/s) để kết quả đo chính xác.
• Vị trí đo: Phải đặt thiết bị đo tại những nơi không khí lưu thông ổn định, không bị ảnh hưởng trực tiếp bởi luồng khí lạnh ẩm từ dàn bay hơi hoặc luồng khí nóng khi mở cửa kho.

- Quy định về sự lưu thông và tốc độ chuyển động của không khí

Sự lưu thông không khí đảm bảo sự đồng đều về nhiệt độ và độ ẩm trong toàn bộ kho lạnh, ngăn ngừa hiện tượng tích tụ nhiệt cục bộ. Tiêu chuẩn làm rõ:

• Hệ số lưu thông không khí: Là tỷ số giữa thể tích không khí được quạt tuần hoàn trong một giờ và thể tích thực của buồng lạnh trống.
• Tốc độ gió: Tốc độ chuyển động của không khí tại các khe hở giữa các kiện hàng. Tốc độ này cần được kiểm soát chặt chẽ để vừa đảm bảo truyền nhiệt tốt, vừa tránh làm tăng tốc độ thoát hơi nước của rau quả.
• Phương pháp đo: Sử dụng các loại phong kế (anemometer) có độ nhạy cao, đặc biệt là phong kế dây nhiệt để đo các dòng khí có tốc độ nhỏ trong kho lạnh.

- Quy định về sự trao đổi không khí (thông gió)

Rau quả tươi vẫn tiếp tục hô hấp sau khi thu hoạch, giải phóng khí CO2, etylen và các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi khác. Do đó, việc thông gió là bắt buộc để duy trì chất lượng sản phẩm:

• Định nghĩa sự trao đổi không khí: Là quá trình thay thế một phần không khí trong kho lạnh bằng không khí sạch từ bên ngoài nhằm giảm nồng độ các khí độc hại tích tụ.
• Tần suất và thể tích trao đổi: Được tính bằng số lần thay đổi thể tích không khí của kho trong một ngày đêm (24 giờ).
• Phương pháp đo: Đo lưu lượng khí cấp vào hoặc khí thải ra thông qua các hệ thống đường ống thông gió chuyên dụng bằng các thiết bị đo lưu lượng khí phù hợp.

- Yêu cầu chung đối với việc thực hiện phép đo và báo cáo kết quả

Để đảm bảo tính khách quan và chuẩn xác của các thông số vật lý trong kho lạnh, tiêu chuẩn đưa ra các nguyên tắc vận hành hệ thống đo lường:

• Tất cả các thiết bị đo lường phải được kiểm định, hiệu chuẩn định kỳ theo quy định của pháp luật về đo lường.
• Các phép đo phải được thực hiện ở trạng thái kho hoạt động ổn định (đã đạt nhiệt độ và độ ẩm cài đặt).
• Báo cáo kết quả đo phải ghi rõ: vị trí đo, thời gian đo, loại thiết bị sử dụng, tình trạng xếp dỡ hàng hóa trong kho tại thời điểm đo và các yếu tố ảnh hưởng khác (nếu có).