Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 6030:1995 về Dầu cỏ chanh (tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 3217) là văn bản kỹ thuật quy định các yêu cầu chất lượng, phương pháp thử và các chỉ tiêu lý hóa đối với sản phẩm dầu cỏ chanh (tinh dầu sả chanh) được sản xuất, kinh doanh và lưu thông tại Việt Nam. Tiêu chuẩn này đóng vai trò làm căn cứ pháp lý kỹ thuật để kiểm soát chất lượng sản phẩm phục vụ tiêu dùng nội địa và xuất nhập khẩu.

Phạm vi áp dụng và Đối tượng điều chỉnh

TCVN 6030:1995 xác định rõ phạm vi áp dụng đối với sản phẩm tinh dầu được chiết xuất từ cây cỏ chanh, cụ thể:

• Áp dụng cho dầu cỏ chanh thương phẩm thu hoạch từ các loài thuộc chi Cymbopogon (chủ yếu là Cymbopogon flexuosus và Cymbopogon citratus).
• Thiết lập các tiêu chuẩn kỹ thuật tối thiểu nhằm phân loại, đánh giá chất lượng tinh dầu phục vụ cho các ngành công nghiệp thực phẩm, mỹ phẩm, dược phẩm và hóa chất.

Yêu cầu kỹ thuật và Chỉ tiêu cảm quan

Tiêu chuẩn đưa ra các quy định nghiêm ngặt về đặc tính cảm quan của sản phẩm nhằm đảm bảo tính nguyên chất và không bị pha tạp:

• Trạng thái vật lý: Dầu cỏ chanh phải ở dạng chất lỏng trong suốt, không có cặn bẩn, không bị tách lớp hoặc lẫn tạp chất cơ học trực quan.
• Màu sắc đặc trưng: Sản phẩm phải có màu từ vàng nhạt đến màu nâu vàng hoặc nâu đỏ nhạt, phản ánh đúng đặc tính tự nhiên của quá trình chưng cất hơi nước.
• Mùi vị đặc trưng: Mang mùi thơm mạnh mẽ, đặc trưng của chanh và sả, không được có mùi lạ, mùi khét do quá nhiệt hoặc mùi của dung môi hóa chất ngoại lai.

Các chỉ tiêu lý - hóa cốt lõi

Để đánh giá chính xác chất lượng và độ thuần khiết của dầu cỏ chanh, TCVN 6030:1995 quy định các thông số kỹ thuật đo đạc ở điều kiện tiêu chuẩn (nhiệt độ 20 độ C):

• Tỷ trọng tương đối (ở 20 độ C): Giới hạn tỷ trọng của dầu cỏ chanh phải nằm trong khoảng nghiêm ngặt từ 0,890 đến 0,905, giúp phát hiện các dấu hiệu pha loãng hoặc trộn lẫn dung môi.
• Chỉ số khúc xạ (ở 20 độ C): Chỉ số khúc xạ ánh sáng của tinh dầu phải đạt từ 1,4830 đến 1,4890, là chỉ số quan trọng để xác định độ tinh khiết của sản phẩm.
• Góc quay cực (ở 20 độ C): Dao động trong khoảng từ -3 độ đến +1 độ, phản ánh cấu trúc lập thể tự nhiên của các hợp chất trong tinh dầu.
• Độ hòa tan trong ethanol: Ở nhiệt độ 20 độ C, 1 thể tích dầu cỏ chanh phải hòa tan hoàn toàn trong tối đa 3 thể tích ethanol có nồng độ 70% (thể tích) để tạo ra một dung dịch trong suốt hoặc hơi mờ nhẹ theo quy định.
• Hàm lượng hợp chất carbonyl (tính theo citral): Đây là chỉ tiêu định lượng quan trọng nhất quyết định giá trị thương mại của dầu cỏ chanh. Hàm lượng citral tối thiểu phải đạt từ 75% trở lên đối với sản phẩm đạt chuẩn chất lượng.

Phương pháp lấy mẫu và Thử nghiệm

Văn bản quy định việc kiểm tra các chỉ tiêu chất lượng phải tuân thủ các tiêu chuẩn quốc gia hiện hành về tinh dầu:

• Quy trình lấy mẫu: Phải thực hiện theo đúng quy định chung về lấy mẫu tinh dầu, đảm bảo mẫu thử mang tính đại diện cho cả lô hàng và được bảo quản trong dụng cụ chứa kín, tránh ánh sáng trực tiếp và nhiệt độ cao trước khi phân tích.
• Phương pháp xác định các chỉ số lý hóa: Áp dụng các phương pháp chuẩn độ hóa học hoặc sắc ký khí để xác định chính xác hàm lượng citral và các chỉ số vật lý liên quan, hạn chế tối đa sai số thực nghiệm.

Quy định về Bao gói, Ghi nhãn và Bảo quản

Để duy trì hoạt chất và chất lượng tinh dầu trong suốt chuỗi cung ứng, tiêu chuẩn yêu cầu:

• Bao bì chứa đựng: Dầu cỏ chanh phải được đóng gói trong các thùng chứa, chai lọ làm bằng vật liệu không tương tác hóa học với tinh dầu (như thủy tinh tối màu, thép không gỉ hoặc nhôm chuyên dụng).
• Điều kiện bảo quản: Sản phẩm cần được lưu trữ ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh xa nguồn nhiệt và ánh nắng mặt trời trực tiếp nhằm ngăn ngừa quá trình oxy hóa citral làm giảm chất lượng dầu.
• Ghi nhãn thương mại: Nhãn sản phẩm phải hiển thị đầy đủ các thông tin bắt buộc bao gồm tên sản phẩm (Dầu cỏ chanh/Lemongrass oil), nguồn gốc xuất xứ, số lô sản xuất, ngày đóng gói, hạn sử dụng và hàm lượng hoạt chất chính.