Lệnh công bố Luật tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015 là văn bản pháp lý quan trọng do Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ban hành, nhằm chính thức công bố và đưa Luật tổ chức cơ quan điều tra hình sự vào thực tiễn đời sống pháp luật. Văn bản này đặt nền móng cho việc hoàn thiện hệ thống cơ quan điều tra, bảo đảm tính tôn nghiêm của pháp luật và bảo vệ quyền con người, quyền công dân trong hoạt động tố tụng hình sự.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Văn bản hướng tới việc xác lập khuôn khổ pháp lý toàn diện cho hoạt động điều tra hình sự tại Việt Nam, bao gồm:

• Phạm vi điều chỉnh: Quy định chi tiết về nguyên tắc tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu tổ chức của các Cơ quan điều tra; nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra; tiêu chuẩn, chế độ chính sách đối với Điều tra viên và Cán bộ điều tra; mối quan hệ phối hợp trong hoạt động điều tra hình sự và trách nhiệm giám sát của các cơ quan dân cử.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng trực tiếp đối với các Cơ quan điều tra chuyên trách, các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra thuộc lực lượng Bộ đội biên phòng, Hải quan, Kiểm lâm, Lực lượng Cảnh sát biển; các Điều tra viên, Cán bộ điều tra và các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động điều tra hình sự.

Các nguyên tắc tổ chức điều tra hình sự cốt lõi

Luật tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015 thiết lập các nguyên tắc mang tính hiến định nhằm bảo đảm hoạt động điều tra diễn ra khách quan, công bằng:

• Tuân thủ tuyệt đối Hiến pháp và pháp luật, bảo đảm tôn trọng quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
• Hoạt động điều tra hình sự phải bảo đảm tính khách quan, toàn diện, đầy đủ, kịp thời và chính xác; không bỏ lọt tội phạm và không làm oan người vô tội.
• Cơ quan điều tra chuyên trách được tổ chức theo mô hình tập trung, thống nhất, chuyên sâu và phân định rõ ràng thẩm quyền theo lãnh thổ và theo ngành dọc.
• Chỉ những cơ quan, người có thẩm quyền được quy định cụ thể trong Luật này mới được phép tiến hành các hoạt động điều tra hình sự.

Những hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động điều tra

Để ngăn ngừa tình trạng lạm quyền và bảo vệ quyền lợi của người dân, văn bản quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm tuyệt đối:

• Nghiêm cấm hành vi làm sai lệch hồ sơ vụ án, thông đồng, mua chuộc hoặc cưỡng ép người khác khai báo gian dối.
• Cấm tuyệt đối các hành vi bức cung, dùng nhục hình hoặc các hình thức tra tấn, đối xử tàn bạo, hạ nhục nhân phẩm con người dưới mọi hình thức.
• Cấm cố ý không tiếp nhận, không giải quyết hoặc giải quyết không đúng pháp luật đối với các tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố.
• Nghiêm cấm việc lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong hoạt động điều tra để xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Hiệu lực thi hành

Lệnh công bố đánh dấu thời điểm Luật tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015 chính thức có hiệu lực thi hành theo quy định của Quốc hội, thay thế cho Pháp lệnh tổ chức điều tra hình sự năm 2004, tạo bước chuyển biến mạnh mẽ trong tiến trình cải cách tư pháp tại Việt Nam.