Nghị định 62/2003/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định chi tiết về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Tư pháp, nhằm kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước trong lĩnh vực tư pháp và pháp luật trên phạm vi cả nước.

Phạm vi và đối tượng áp dụng: Nghị định này áp dụng đối với Bộ Tư pháp, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, cùng các tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động quản lý nhà nước về tư pháp.

Vị trí và chức năng của Bộ Tư pháp

Bộ Tư pháp là cơ quan của Chính phủ thực hiện chức năng quản lý nhà nước trên phạm vi cả nước đối với các lĩnh vực:

• Công tác xây dựng pháp luật và kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật.
• Phổ biến, giáo dục pháp luật và thi hành án dân sự.
• Hành chính tư pháp, bổ trợ tư pháp và các công tác tư pháp khác.
• Quản lý nhà nước các dịch vụ công thuộc phạm vi quản lý của Bộ theo quy định của pháp luật.

Nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể của Bộ Tư pháp

Bộ Tư pháp thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn chung theo quy định của Chính phủ và các nhiệm vụ cụ thể sau:

• Chiến lược và quy hoạch: Trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chiến lược, quy hoạch phát triển, kế hoạch dài hạn, năm năm và hàng năm; chỉ đạo, hướng dẫn và kiểm tra việc thực hiện sau khi được phê duyệt.
• Công tác xây dựng pháp luật: Lập dự kiến chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của Chính phủ; trình các dự án luật, pháp lệnh, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật; ban hành quyết định, chỉ thị, thông tư; thẩm định các dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật và điều ước quốc tế; hướng dẫn, kiểm tra công tác rà soát, hệ thống hóa văn bản pháp luật.
• Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật: Thống nhất quản lý công tác kiểm tra văn bản; trực tiếp kiểm tra văn bản do các Bộ, cơ quan ngang Bộ, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành; kiến nghị xử lý hoặc xử lý theo thẩm quyền các văn bản trái pháp luật.
• Phổ biến, giáo dục pháp luật: Thống nhất quản lý, tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật; biên soạn, xuất bản tài liệu pháp luật; chỉ đạo, hướng dẫn quản lý tủ sách pháp luật tại cơ sở, cơ quan, trường học.
• Thi hành án dân sự: Thống nhất quản lý công tác thi hành án dân sự; quản lý hệ thống tổ chức và hoạt động của các cơ quan thi hành án dân sự từ Trung ương đến địa phương; chỉ đạo và trực tiếp thi hành các bản án, quyết định của Tòa án.
• Hành chính tư pháp và bổ trợ tư pháp: Thống nhất quản lý về công chứng, chứng thực, hộ tịch, quốc tịch, lý lịch tư pháp, nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài; quản lý tổ chức và hoạt động của luật sư (trong và ngoài nước), tư vấn pháp luật, giám định tư pháp, bán đấu giá tài sản, trọng tài thương mại.
• Trợ giúp pháp lý và đăng ký giao dịch bảo đảm: Quản lý và thực hiện trợ giúp pháp lý miễn phí cho người nghèo, đối tượng chính sách; thống nhất quản lý đăng ký giao dịch bảo đảm, cung cấp thông tin về giao dịch bảo đảm và tài sản cho thuê tài chính.
• Hợp tác quốc tế và nghiên cứu khoa học: Quản lý hoạt động hợp tác quốc tế về pháp luật; cấp ý kiến pháp lý cho các dự án; tham gia giải quyết tranh chấp quốc tế liên quan đến Việt Nam; nghiên cứu, ứng dụng khoa học pháp lý.
• Cải cách hành chính và quản lý nội bộ: Thực hiện chương trình cải cách hành chính của Bộ; quản lý tổ chức bộ máy, biên chế, chế độ tiền lương, khen thưởng, kỷ luật; đào tạo cán bộ pháp lý và các chức danh tư pháp; quản lý tài chính, tài sản được giao.

Cơ cấu tổ chức của Bộ Tư pháp

Cơ cấu tổ chức của Bộ Tư pháp được chia thành hai nhóm chính:

• Các tổ chức giúp Bộ trưởng thực hiện chức năng quản lý nhà nước:
  • Vụ Pháp luật hình sự, hành chính.
  • Vụ Pháp luật dân sự, kinh tế.
  • Vụ Pháp luật quốc tế.
  • Vụ Phổ biến, giáo dục pháp luật.
  • Vụ Quản lý công chứng, hộ tịch, quốc tịch, lý lịch tư pháp (Vụ Hành chính tư pháp).
  • Vụ Quản lý luật sư, tư vấn pháp luật, giám định tư pháp, bán đấu giá tài sản, trọng tài thương mại (Vụ Bổ trợ tư pháp).
  • Vụ Kế hoạch - Tài chính.
  • Vụ Hợp tác quốc tế.
  • Vụ Tổ chức cán bộ.
  • Cục Thi hành án dân sự.
  • Cục Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật.
  • Cục Đăng ký quốc gia giao dịch bảo đảm.
  • Cục Trợ giúp pháp lý.
  • Cục Con nuôi quốc tế.
  • Thanh tra.
  • Văn phòng.
• Các tổ chức sự nghiệp thuộc Bộ:
  • Viện Khoa học pháp lý.
  • Trường Đại học Luật Hà Nội.
  • Trường Đào tạo các chức danh tư pháp.
  • Báo Pháp luật.
  • Tạp chí Dân chủ và Pháp luật.
  • Trung tâm Tin học.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm thực hiện

• Hiệu lực thi hành: Nghị định này có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày đăng Công báo. Nghị định này thay thế Nghị định số 38-CP ngày 04 tháng 6 năm 1993 của Chính phủ về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của Bộ Tư pháp.
• Trách nhiệm thi hành: Bộ trưởng Bộ Tư pháp, các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này.