Nghị định 95-CP được ban hành năm 1993 bởi Chính phủ quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của Bộ Thương mại. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước trong lĩnh vực thương mại, bao gồm cả hoạt động thương mại trong nước và đối ngoại trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang trong quá trình đổi mới và hội nhập.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với Bộ Thương mại, các cơ quan trực thuộc Bộ, các tổ chức kinh tế thuộc mọi thành phần kinh tế hoạt động thương mại trong phạm vi cả nước, cũng như các tổ chức và cá nhân nước ngoài hoạt động thương mại tại Việt Nam. Ngoài ra, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cũng là đối tượng chịu sự điều chỉnh trong việc phối hợp thi hành.

Chức năng quản lý nhà nước của Bộ Thương mại

Bộ Thương mại là cơ quan của Chính phủ thực hiện chức năng quản lý Nhà nước đối với toàn bộ các hoạt động thương mại trên phạm vi cả nước. Các hoạt động này bao gồm:

• Hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa.
• Kinh doanh vật tư và các loại hàng tiêu dùng.
• Các dịch vụ thương mại thuộc mọi thành phần kinh tế.
• Quản lý hoạt động thương mại của các tổ chức và cá nhân người nước ngoài được phép hoạt động tại Việt Nam.

Nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể của Bộ Thương mại

Bên cạnh việc thực hiện các nhiệm vụ chung theo quy định tại Nghị định số 15-CP ngày 02/03/1993 của Chính phủ, Bộ Thương mại có các nhiệm vụ và quyền hạn chuyên biệt sau:

• Quản lý hoạt động xuất nhập khẩu và đối ngoại: Xây dựng và ban hành quy chế quản lý xuất nhập khẩu; quản lý hạn ngạch xuất nhập khẩu; cấp hoặc thu hồi giấy phép kinh doanh xuất nhập khẩu cho các tổ chức kinh tế theo sự phân cấp; cấp giấy phép xuất nhập khẩu cho các doanh nghiệp liên doanh với nước ngoài theo Luật Đầu tư; quản lý các hoạt động tư vấn, môi giới, hội chợ, quảng cáo và xúc tiến thương mại trong và ngoài nước; cho phép các tổ chức kinh tế Việt Nam lập văn phòng đại diện, chi nhánh tại nước ngoài hoặc gia nhập tổ chức kinh tế quốc tế; cho phép tổ chức kinh tế nước ngoài lập văn phòng đại diện, chi nhánh tại Việt Nam; quản lý nghiệp vụ các cơ quan đại diện kinh tế - thương mại của Việt Nam ở nước ngoài.
• Quản lý thị trường trong nước: Soạn thảo trình Chính phủ ban hành hoặc ban hành theo thẩm quyền các quy chế quản lý hoạt động thương mại, dịch vụ thương mại trong nước; xây dựng kế hoạch và chính sách phát triển kinh tế thương mại đối với khu vực miền núi, vùng cao, vùng đồng bào dân tộc ít người.
• Nghiên cứu khoa học và công nghệ: Tổ chức, chỉ đạo thực hiện các kế hoạch nghiên cứu khoa học, ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ vào hoạt động thương mại.
• Thông tin thương mại: Tiếp nhận, xử lý và cung cấp các nguồn thông tin kinh tế, thương mại trong nước và quốc tế phục vụ công tác chỉ đạo của Chính phủ và hoạt động của các tổ chức kinh tế.
• Quản lý đo lường và chất lượng hàng hóa: Thực hiện quản lý nhà nước về công tác đo lường, chất lượng hàng hóa trong hoạt động thương mại thuộc lĩnh vực Bộ phụ trách trên thị trường cả nước.
• Chỉ đạo nghiệp vụ địa phương: Hướng dẫn, chỉ đạo nghiệp vụ chuyên môn cho các cơ quan quản lý nhà nước về thương mại tại các địa phương.

Cơ cấu tổ chức bộ máy của Bộ Thương mại

Bộ máy của Bộ Thương mại được tổ chức chặt chẽ, phân định rõ giữa cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị sự nghiệp và doanh nghiệp nhà nước trực thuộc:

• Các tổ chức giúp Bộ trưởng thực hiện chức năng quản lý Nhà nước: Bao gồm 15 Vụ chuyên môn (Vụ Xuất nhập khẩu; Vụ Kế hoạch - Thống kê; Vụ Đầu tư; Vụ Chính sách thị trường miền núi; Vụ Chính sách thị trường đô thị và nông thôn; Vụ Quản lý thị trường; Vụ Chính sách thị trường các nước khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (Vụ I); Vụ Chính sách thị trường các nước Châu Âu - Mỹ và các tổ chức kinh tế quốc tế (Vụ II); Vụ Chính sách thị trường các nước Châu Phi - Tây Nam Á và Trung cận đông (Vụ III); Vụ Khoa học; Vụ Pháp chế; Vụ Tài chính - kế toán; Vụ Tổ chức - cán bộ), Thanh tra Bộ, Văn phòng Bộ, Cục quản lý chất lượng hàng hóa và đo lường, cùng các cơ quan đại diện kinh tế - thương mại của Việt Nam tại nước ngoài.
• Các tổ chức sự nghiệp: Gồm Viện Kinh tế - kỹ thuật thương mại, Viện Kinh tế đối ngoại và các đơn vị sự nghiệp khác do Bộ trưởng Bộ Thương mại tổ chức lại và trình Thủ tướng Chính phủ quyết định sau khi có ý kiến của các cơ quan liên quan.
• Các doanh nghiệp Nhà nước trực thuộc: Bộ Thương mại có trách nhiệm sắp xếp lại các doanh nghiệp này theo quy định pháp luật và trình Thủ tướng Chính phủ quyết định.

Chế độ làm việc và trách nhiệm của lãnh đạo Bộ

• Bộ Thương mại hoạt động theo chế độ thủ trưởng, do Bộ trưởng lãnh đạo và chịu trách nhiệm toàn bộ trước Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ về mọi hoạt động của Bộ.
• Giúp việc cho Bộ trưởng có các Thứ trưởng. Các Thứ trưởng thực hiện nhiệm vụ theo sự phân công của Bộ trưởng và chịu trách nhiệm trước Bộ trưởng về các mảng công việc được giao.
• Bộ trưởng có thẩm quyền quy định cụ thể nhiệm vụ, quyền hạn và biên chế của các đơn vị trực thuộc trong tổng biên chế được duyệt.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 95-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành. Nghị định này bãi bỏ Nghị định số 387-HĐBT ngày 09/11/1990 của Hội đồng Bộ trưởng về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức của Bộ Thương nghiệp, đồng thời bãi bỏ các quy định trước đây trái với Nghị định này. Bộ trưởng Bộ Thương mại, các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành Nghị định.