Pháp lệnh Chất lượng hàng hóa năm 1990 do Hội đồng Nhà nước ban hành nhằm thống nhất quản lý nhà nước về chất lượng hàng hóa trên cơ sở tiêu chuẩn, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, đồng thời thúc đẩy sản xuất và kinh doanh phát triển lành mạnh.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Pháp lệnh này áp dụng đối với mọi tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động kinh doanh trên lãnh thổ Việt Nam. Trường hợp điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ký kết hoặc tham gia có quy định khác thì áp dụng theo quy định của điều ước quốc tế đó. Nhà nước khuyến khích các chủ thể bảo đảm, nâng cao chất lượng hàng hóa và quy định rõ tổ chức, cá nhân kinh doanh phải chịu trách nhiệm về chất lượng hàng hóa do mình sản xuất hoặc bán ra.

Nội dung quản lý nhà nước về chất lượng hàng hóa

Hội đồng Bộ trưởng thực hiện thống nhất quản lý nhà nước về chất lượng hàng hóa trong phạm vi cả nước với các nội dung chính bao gồm:

• Lập quy hoạch, kế hoạch và ban hành các chế độ, thể lệ quản lý chất lượng hàng hóa.
• Tổ chức, điều hành hoạt động của hệ thống cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành.
• Ban hành Tiêu chuẩn Việt Nam và quy định việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế liên quan.
• Thực hiện đăng ký, cấp đăng ký chất lượng hàng hóa; chứng nhận chất lượng sản phẩm và hệ thống bảo đảm chất lượng; công nhận các phòng thử nghiệm đạt chuẩn.
• Tiến hành thanh tra nhà nước và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về chất lượng hàng hóa.

Hệ thống cơ quan quản lý chất lượng hàng hóa

Hệ thống cơ quan quản lý được phân cấp rõ ràng để đảm bảo hiệu lực thực thi:

• Cơ quan quản lý nhà nước gồm: Tổng cục Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng (thuộc Ủy ban Khoa học Nhà nước); các Trung tâm Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng khu vực; và các Chi cục Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương hoặc tương đương.
• Trong một số lĩnh vực đặc thù, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng có thể giao quyền quản lý nhà nước cho các cơ quan chuyên ngành khác.
• Các cơ quan quản lý chất lượng của ngành và cơ sở có thể được thành lập để đáp ứng nhu cầu thực tế dưới sự hướng dẫn nghiệp vụ của cơ quan quản lý nhà nước.

Hệ thống tiêu chuẩn chất lượng hàng hóa

Tiêu chuẩn là văn bản kỹ thuật cốt lõi quy định các chỉ tiêu, yêu cầu kỹ thuật, phương pháp thử, quy cách đóng gói, ghi nhãn, vận chuyển và bảo quản hàng hóa:

• Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN): Là tiêu chuẩn nhà nước do Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Nhà nước ban hành. TCVN được chia thành hai loại: Tiêu chuẩn bắt buộc áp dụng và Tiêu chuẩn tự nguyện áp dụng. Tổ chức, cá nhân kinh doanh bắt buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn thuộc diện bắt buộc.
• Tiêu chuẩn ngành và địa phương: Các ngành và địa phương có quyền công bố tiêu chuẩn riêng để áp dụng trong phạm vi quản lý của mình, nhưng các tiêu chuẩn này không được trái với Tiêu chuẩn Việt Nam bắt buộc áp dụng và phải tuân theo hướng dẫn của Tổng cục Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng.
• Công bố tiêu chuẩn: Tổ chức, cá nhân kinh doanh phải công bố tiêu chuẩn chất lượng hàng hóa của mình và chịu trách nhiệm bảo đảm chất lượng thực tế đúng như tiêu chuẩn đã công bố.

Đăng ký, chứng nhận chất lượng và công nhận phòng thử nghiệm

Pháp lệnh quy định cụ thể về cơ chế kiểm soát chất lượng thông qua đăng ký và chứng nhận:

• Đăng ký chất lượng: Nhà sản xuất có quyền đăng ký chất lượng hàng hóa của mình. Đối với các mặt hàng thuộc danh mục bắt buộc do Ủy ban Khoa học Nhà nước quy định, việc đăng ký chất lượng là nghĩa vụ bắt buộc.
• Chứng nhận hợp chuẩn: Hàng hóa thuộc diện tiêu chuẩn bắt buộc phải được cấp giấy chứng nhận và dấu phù hợp Tiêu chuẩn Việt Nam. Đối với hàng hóa thuộc diện tự nguyện, nhà sản xuất được khuyến khích tự nguyện xin chứng nhận.
• Chứng nhận hệ thống chất lượng và phòng thử nghiệm: Các đơn vị có hệ thống bảo đảm chất lượng hoặc phòng thử nghiệm có quyền đề nghị chứng nhận hệ thống phù hợp hoặc công nhận là "Phòng thử nghiệm được công nhận".
• Thẩm quyền cấp phép: Tổng cục Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng có thẩm quyền cấp, thu hồi giấy chứng nhận và dấu phù hợp Tiêu chuẩn Việt Nam, chứng nhận hệ thống chất lượng và công nhận phòng thử nghiệm.
• Các hành vi bị nghiêm cấm: Nghiêm cấm kinh doanh hàng hóa thuộc diện bắt buộc áp dụng tiêu chuẩn mà không có chứng nhận; cấm tự ý ghi dấu hợp chuẩn khi chưa được cấp phép; cấm quảng cáo, thông tin sai sự thật về các chứng nhận chất lượng.

Trách nhiệm của chủ thể kinh doanh và quyền lợi của người tiêu dùng

Pháp lệnh phân định rõ quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ mua bán:

• Trách nhiệm của nhà sản xuất: Phải tự kiểm tra chất lượng trước khi xuất xưởng; thông tin trung thực; ghi nhãn sản phẩm đầy đủ về đặc tính, công dụng; chịu trách nhiệm hoàn toàn về chất lượng sản phẩm do mình làm ra.
• Trách nhiệm của người bán hàng: Phải nắm rõ nguồn gốc, chất lượng hàng hóa bán ra; hướng dẫn khách hàng sử dụng, bảo quản; chịu trách nhiệm trực tiếp trước người mua về chất lượng sản phẩm.
• Nghĩa vụ bảo hành: Chủ thể kinh doanh phải công bố rõ ràng thời hạn, điều kiện, hình thức bảo hành và có trách nhiệm thực hiện đúng cam kết bảo hành.
• Quyền của người tiêu dùng: Được thông tin đầy đủ, tự do lựa chọn hàng hóa, yêu cầu bảo hành và có quyền đòi bồi thường thiệt hại nếu hàng hóa không đạt chất lượng gây thiệt hại.

Kiểm tra chất lượng hàng hóa xuất khẩu và nhập khẩu

Công tác quản lý chất lượng đối với hoạt động ngoại thương được quy định chặt chẽ:

• Ủy ban Khoa học Nhà nước ban hành danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu bắt buộc phải chịu sự kiểm tra nhà nước về chất lượng.
• Các mặt hàng thuộc danh mục này bắt buộc phải đăng ký kiểm tra chất lượng và chỉ được phép xuất khẩu, nhập khẩu sau khi có xác nhận đạt yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước hoặc cơ quan được ủy quyền.
• Hàng hóa đã đạt chứng nhận phù hợp Tiêu chuẩn Việt Nam có thể được xem xét miễn kiểm tra nhà nước khi xuất khẩu.

Thanh tra nhà nước về chất lượng hàng hóa

Hoạt động thanh tra chuyên ngành được thiết lập để giám sát việc chấp hành pháp luật:

• Cơ quan quản lý nhà nước về chất lượng hàng hóa thực hiện chức năng thanh tra chất lượng. Việc thanh tra do đoàn thanh tra hoặc thanh tra viên thực hiện.
• Quyền hạn của thanh tra viên: Yêu cầu cung cấp hồ sơ, tài liệu liên quan; lấy mẫu thử nghiệm; kiến nghị thu hồi giấy chứng nhận hợp chuẩn; tạm thời đình chỉ hoạt động kinh doanh nếu phát hiện nguy cơ gây hậu quả nghiêm trọng đến an toàn, vệ sinh, môi trường và kinh tế; xử phạt vi phạm hành chính hoặc chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra hình sự nếu có dấu hiệu tội phạm.
• Giá trị pháp lý của kết luận thanh tra: Kết luận về chất lượng hàng hóa của Tổng cục trưởng Tổng cục Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng hoặc thủ trưởng cơ quan được ủy quyền là kết luận có giá trị pháp lý cao nhất để giải quyết các tranh chấp, khiếu nại.
• Quyền khiếu nại: Tổ chức, cá nhân bị thanh tra có quyền khiếu nại lên cơ quan quản lý cấp trên trực tiếp. Quyết định của cơ quan cấp trên trực tiếp có hiệu lực thi hành.

Khen thưởng và xử lý vi phạm

Pháp lệnh quy định rõ chế tài và chính sách khuyến khích:

• Cá nhân, tổ chức có thành tích xuất sắc trong việc chấp hành pháp luật hoặc phát hiện vi phạm về chất lượng hàng hóa sẽ được khen thưởng theo quy định.
• Mọi hành vi vi phạm như không tuân thủ tiêu chuẩn bắt buộc, kinh doanh hàng giả, gian dối chất lượng, giả mạo giấy chứng nhận, lợi dụng chức vụ quyền hạn để cản trở quản lý chất lượng... tùy theo tính chất và mức độ vi phạm sẽ bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Hiệu lực thi hành

Pháp lệnh Chất lượng hàng hóa năm 1990 có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 7 năm 1991. Tất cả các quy định trước đây trái với Pháp lệnh này đều bị bãi bỏ.