Pháp lệnh sửa đổi Pháp lệnh Cán bộ, công chức năm 2003 được ban hành nhằm sửa đổi, bổ sung một số điều quan trọng của Pháp lệnh cán bộ, công chức trước đó, thiết lập khung pháp lý toàn diện và đồng bộ hơn về quản lý đội ngũ cán bộ, công chức tại Việt Nam. Văn bản này do Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành, được ký bởi Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An và chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2003.

Phạm vi và đối tượng áp dụng cán bộ, công chức

Pháp lệnh đã mở rộng và phân loại chi tiết các đối tượng được xác định là cán bộ, công chức là công dân Việt Nam, trong biên chế, bao gồm:

• Những người do bầu cử để đảm nhiệm chức vụ theo nhiệm kỳ trong cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội ở cấp trung ương, cấp tỉnh (tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương) và cấp huyện (huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh).
• Những người được tuyển dụng, bổ nhiệm hoặc giao nhiệm vụ thường xuyên làm việc trong tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội từ cấp huyện trở lên.
• Những người được tuyển dụng, bổ nhiệm vào một ngạch công chức hoặc giao giữ một công vụ thường xuyên trong các cơ quan nhà nước từ cấp huyện trở lên.
• Những người được tuyển dụng, bổ nhiệm vào một ngạch viên chức hoặc giao giữ một nhiệm vụ thường xuyên trong đơn vị sự nghiệp của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội.
• Thẩm phán Tòa án nhân dân và Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân.
• Những người được tuyển dụng, bổ nhiệm hoặc giao nhiệm vụ thường xuyên làm việc trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân (không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng) và thuộc Công an nhân dân (không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp).
• Những người do bầu cử để đảm nhiệm chức vụ theo nhiệm kỳ trong Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân; Bí thư, Phó bí thư Đảng ủy; người đứng đầu tổ chức chính trị - xã hội cấp xã (xã, phường, thị trấn).
• Những người được tuyển dụng, giao giữ một chức danh chuyên môn nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã.

Về nguồn chi trả lương, các đối tượng cán bộ, công chức nêu trên (trừ viên chức trong đơn vị sự nghiệp) được hưởng lương hoàn toàn từ ngân sách nhà nước. Riêng đối với viên chức làm việc trong các đơn vị sự nghiệp của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, nguồn lương được bảo đảm từ ngân sách nhà nước kết hợp với các nguồn thu sự nghiệp theo quy định của pháp luật.

Quy định áp dụng đối với các đối tượng đặc thù và chế độ công chức dự bị

• Đối với người do bầu cử khác: Ủy ban thường vụ Quốc hội, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội có thẩm quyền quy định cụ thể việc áp dụng Pháp lệnh đối với những người do bầu cử không thuộc diện cán bộ cấp trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã nêu trên.
• Đối với lực lượng vũ trang và doanh nghiệp nhà nước: Chính phủ quy định cụ thể việc áp dụng Pháp lệnh đối với sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng trong Quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp trong Công an nhân dân; và các chức danh quản lý chủ chốt trong doanh nghiệp nhà nước bao gồm thành viên Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc, Phó tổng giám đốc, Giám đốc, Phó giám đốc, Kế toán trưởng và các cán bộ quản lý khác.
• Đối với cán bộ, công chức cấp xã: Chính phủ chịu trách nhiệm quy định chi tiết về chức danh, tiêu chuẩn, nghĩa vụ, quyền lợi, những việc không được làm cũng như các chế độ, chính sách khác dành riêng cho nhóm đối tượng này.
• Chế độ công chức dự bị: Đây là chế độ mới được áp dụng đối với người được tuyển dụng vào làm việc trong các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội và cơ quan nhà nước từ cấp huyện trở lên. Người được tuyển dụng làm công chức dự bị phải đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn, điều kiện pháp luật quy định. Chính phủ quy định cụ thể về chế độ tuyển dụng, sử dụng, nghĩa vụ, quyền lợi và các chính sách liên quan đến công chức dự bị.

Chính sách bố trí công tác và tuyển dụng cán bộ, công chức

• Bố trí công tác sau bầu cử: Những người do bầu cử ở cấp trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện khi thôi giữ chức vụ theo nhiệm kỳ sẽ được cơ quan có thẩm quyền bố trí công tác mới phù hợp với năng lực, sở trường, ngành nghề chuyên môn, đồng thời được bảo đảm đầy đủ các chế độ, chính sách dành cho cán bộ, công chức.
• Căn cứ tuyển dụng: Việc tuyển dụng cán bộ, công chức hành chính, tư pháp, lực lượng vũ trang và cấp xã phải căn cứ sát sao vào nhu cầu công việc, vị trí công tác của chức danh và chỉ tiêu biên chế được giao. Đối với đơn vị sự nghiệp, việc tuyển dụng viên chức phải dựa trên nhu cầu công việc, kế hoạch biên chế, nguồn tài chính của đơn vị và được thực hiện thông qua hình thức hợp đồng làm việc. Người được tuyển dụng vào làm việc tại các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội và cơ quan nhà nước cấp huyện trở lên bắt buộc phải qua thực hiện chế độ công chức dự bị.
• Yêu cầu và hình thức tuyển dụng: Người được tuyển dụng bắt buộc phải có phẩm chất đạo đức tốt, đủ tiêu chuẩn chuyên môn và phải thông qua con đường thi tuyển. Tuy nhiên, đối với các đơn vị sự nghiệp, khu vực vùng cao, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo hoặc nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức là người dân tộc ít người, cơ quan quản lý có thể thực hiện tuyển dụng thông qua hình thức xét tuyển.

Chế độ thôi việc của cán bộ, công chức

Cán bộ, công chức (trừ nhóm do bầu cử) được giải quyết thôi việc và hưởng các chế độ, chính sách thôi việc do Chính phủ quy định trong hai trường hợp cụ thể: do yêu cầu sắp xếp lại tổ chức, giảm biên chế theo quyết định của cơ quan, tổ chức, đơn vị có thẩm quyền; hoặc do cá nhân có nguyện vọng thôi việc và được cơ quan, tổ chức, đơn vị quản lý đồng ý bằng văn bản.

Nội dung và phân cấp quản lý nhà nước về cán bộ, công chức

Pháp lệnh quy định rõ 11 nội dung cốt lõi trong công tác quản lý cán bộ, công chức, bao gồm:

• Ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật, điều lệ, quy chế về cán bộ, công chức.
• Lập quy hoạch, kế hoạch xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức.
• Quy định chức danh và tiêu chuẩn cán bộ, công chức.
• Quyết định biên chế cán bộ, công chức trong các cơ quan nhà nước ở trung ương; quy định định mức biên chế hành chính, sự nghiệp thuộc Ủy ban nhân dân; hướng dẫn định mức biên chế trong các đơn vị sự nghiệp của nhà nước ở trung ương.
• Tổ chức thực hiện việc quản lý, sử dụng và phân cấp quản lý cán bộ, công chức.
• Ban hành quy chế tuyển dụng, nâng ngạch; chế độ tập sự, thử việc.
• Đào tạo, bồi dưỡng, đánh giá cán bộ, công chức.
• Chỉ đạo, tổ chức thực hiện chế độ tiền lương và các chế độ, chính sách đãi ngộ, khen thưởng, kỷ luật đối với cán bộ, công chức.
• Thực hiện việc thống kê cán bộ, công chức.
• Thanh tra, kiểm tra việc thi hành các quy định của pháp luật về cán bộ, công chức.
• Chỉ đạo, tổ chức giải quyết các khiếu nại, tố cáo đối với cán bộ, công chức.

Về thẩm quyền quản lý, Chính phủ thống nhất quản lý và quyết định biên chế cán bộ, công chức trong các cơ quan hành chính nhà nước ở trung ương; quy định định mức biên chế hành chính, sự nghiệp thuộc Ủy ban nhân dân; hướng dẫn định mức biên chế trong các đơn vị sự nghiệp nhà nước ở trung ương. Bộ Nội vụ đóng vai trò là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thực hiện các nhiệm vụ quản lý này. Các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện quản lý trực tiếp đội ngũ cán bộ, công chức theo sự phân cấp của Chính phủ và quy định của pháp luật.

Chế độ khen thưởng, kỷ luật và giải quyết khiếu nại, khởi kiện

• Chế độ nâng lương trước thời hạn: Cán bộ, công chức (trừ nhóm bầu cử) nếu lập thành tích xuất sắc trong việc thực hiện nhiệm vụ, công vụ sẽ được xem xét nâng ngạch hoặc nâng bậc lương trước thời hạn theo quy định chi tiết của Chính phủ.
• Các hình thức kỷ luật: Cán bộ, công chức có hành vi vi phạm pháp luật nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm sẽ phải chịu một trong các hình thức kỷ luật bao gồm: Khiển trách, Cảnh cáo, Hạ bậc lương, Hạ ngạch, Cách chức, hoặc Buộc thôi việc. Thẩm quyền xử lý kỷ luật thuộc về cơ quan, tổ chức, đơn vị trực tiếp quản lý cán bộ, công chức đó. Riêng đối với cán bộ do bầu cử ở cấp trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã, việc bãi nhiệm hoặc kỷ luật được thực hiện theo quy định riêng của pháp luật và điều lệ của tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội liên quan.
• Hệ quả của việc bị kỷ luật: Cán bộ, công chức bị kỷ luật bằng hình thức khiển trách, cảnh cáo, cách chức sẽ bị kéo dài thời gian nâng bậc lương thêm một năm. Đồng thời, trong thời gian ít nhất một năm kể từ ngày có quyết định kỷ luật, người bị kỷ luật từ khiển trách đến cách chức sẽ không được xem xét bổ nhiệm vào các chức vụ cao hơn.
• Quyền khiếu nại và khởi kiện: Cán bộ, công chức bị xử lý kỷ luật có quyền khiếu nại quyết định kỷ luật đến cơ quan, tổ chức có thẩm quyền. Đặc biệt, đối với cán bộ, công chức giữ chức vụ từ Vụ trưởng và tương đương trở xuống khi bị áp dụng hình thức kỷ luật buộc thôi việc thì có quyền khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án theo quy định của pháp luật tố tụng hành chính.

Hiệu lực thi hành và hướng dẫn thực hiện

Pháp lệnh sửa đổi Pháp lệnh Cán bộ, công chức năm 2003 chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 7 năm 2003. Chính phủ chịu trách nhiệm ban hành các văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Pháp lệnh này trên phạm vi cả nước. Các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội căn cứ vào các nội dung của Pháp lệnh để ban hành quy định cụ thể áp dụng đối với đội ngũ cán bộ, công chức thuộc thẩm quyền quản lý trực tiếp của mình.