Nghị định 121/2003/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định về số lượng, chế độ, chính sách đối với cán bộ chuyên trách, công chức cấp xã, cán bộ không chuyên trách cấp xã và cán bộ ở thôn, tổ dân phố. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm chuẩn hóa đội ngũ cán bộ cơ sở, cải thiện chế độ tiền lương, phụ cấp và các chính sách an sinh xã hội gắn liền với hiệu quả hoạt động của bộ máy chính quyền cấp xã.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định áp dụng đối với các nhóm đối tượng cụ thể sau đây tại xã, phường, thị trấn:

• Cán bộ chuyên trách cấp xã: Gồm Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy/Chi bộ; Chủ tịch, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân; Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc; Bí thư Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh; Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ, Chủ tịch Hội Nông dân và Chủ tịch Hội Cựu chiến binh.
• Công chức cấp xã: Gồm Trưởng công an (nơi chưa bố trí công an chính quy), Chỉ huy trưởng quân sự, Văn phòng - Thống kê, Địa chính - Xây dựng, Tài chính - Kế toán, Tư pháp - Hộ tịch, Văn hóa - Xã hội.
• Cán bộ không chuyên trách cấp xã: Gồm các chức danh hỗ trợ công tác đảng (Tổ chức, Kiểm tra, Tuyên giáo, Văn phòng Đảng ủy); Phó Trưởng công an, Phó Chỉ huy trưởng quân sự; cán bộ phụ trách các lĩnh vực kế hoạch - giao thông - thủy lợi - nông, lâm, ngư, diêm nghiệp; lao động - thương binh và xã hội; dân số - gia đình và trẻ em; thủ quỹ - văn thư - lưu trữ; phát thanh, quản lý nhà văn hóa; Phó Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc và phó các đoàn thể; Chủ tịch Hội Người cao tuổi, Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ.
• Cán bộ không chuyên trách ở thôn và tổ dân phố: Gồm Bí thư Chi bộ thôn/tổ dân phố, Trưởng thôn, Tổ trưởng dân phố và Công an viên ở thôn.

- Quy định về số lượng cán bộ chuyên trách và công chức cấp xã

Số lượng nhân sự được khống chế theo quy mô dân số và đặc điểm địa lý của từng địa phương:

• Đối với xã đồng bằng, phường và thị trấn: Địa bàn dưới 10.000 dân được bố trí tối đa không quá 19 cán bộ, công chức. Từ 10.000 dân trở lên, cứ thêm 3.000 dân được bố trí thêm 01 người, nhưng tổng số tối đa không quá 25 người.
• Đối với xã miền núi, vùng cao, vùng sâu, vùng xa, hải đảo: Địa bàn dưới 1.000 dân được bố trí tối đa không quá 17 người; từ 1.000 dân đến dưới 5.000 dân được bố trí tối đa không quá 19 người. Từ 5.000 dân trở lên, cứ thêm 1.500 dân được bố trí thêm 01 người, tối đa không quá 25 người.
• Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định việc bố trí cụ thể số lượng tăng thêm theo hướng dẫn của Bộ Nội vụ.

- Chế độ tiền lương đối với cán bộ chuyên trách và công chức cấp xã

Chế độ tiền lương được thiết lập dựa trên hệ số lương tối thiểu và trình độ chuyên môn đào tạo:

• Lương cán bộ chuyên trách: Bí thư Đảng ủy/Chi bộ hưởng hệ số 2,0; Phó Bí thư, Chủ tịch HĐND, Chủ tịch UBND hưởng hệ số 1,9; Phó Chủ tịch HĐND/UBND, Thường trực Đảng ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ hưởng hệ số 1,8; Người đứng đầu các đoàn thể cấp xã hưởng hệ số 1,7.
• Phụ cấp tái cử: Cán bộ chuyên trách được tái cử từ nhiệm kỳ thứ hai trở đi (từ tháng thứ 61 trở đi) được hưởng thêm phụ cấp 5% hàng tháng theo mức lương chức vụ đang đảm nhiệm.
• Bảo lưu lương: Công chức cấp xã được bầu giữ chức vụ chuyên trách có mức lương chức vụ thấp hơn mức lương chuyên môn hiện hưởng thì được hưởng lương chức vụ và bảo lưu hệ số chênh lệch.
• Lương công chức cấp xã: Công chức tốt nghiệp Đại học trở lên được hưởng lương theo ngạch chuyên viên; tốt nghiệp Trung cấp hưởng lương ngạch cán sự; tốt nghiệp Sơ cấp hưởng lương ngạch nhân viên văn thư. Việc nâng lương thực hiện theo niên hạn như công chức cấp huyện trở lên. Người tập sự hưởng 85% lương ngạch tương ứng. Công chức chưa qua đào tạo chuyên môn hưởng hệ số lương 1,09.
• Trường hợp đặc biệt: Trưởng công an và Chỉ huy trưởng quân sự hưởng lương theo chức danh, nếu thấp hơn mức sinh hoạt phí cũ thì được bảo lưu khoản chênh lệch đến hết năm 2005.

- Chế độ bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế

Chính sách bảo hiểm được thực hiện đồng bộ nhằm bảo đảm quyền lợi lâu dài cho cán bộ, công chức cơ sở:

• Cán bộ chuyên trách và công chức cấp xã thực hiện chế độ bảo hiểm xã hội (BHXH) và bảo hiểm y tế (BHYT) theo quy định pháp luật hiện hành. Khi đủ tuổi nghỉ hưu, nếu đóng BHXH từ đủ 15 năm trở lên thì được hưởng chế độ hưu trí.
• Cơ chế đóng BHXH tự nguyện đặc thù: Cán bộ chuyên trách khi thôi chức vụ, nếu đã đóng BHXH từ đủ 10 năm trở lên và còn thiếu tối đa 5 năm để đủ tuổi nghỉ hưu (chưa nhận trợ cấp một lần) thì được tự nguyện đóng tiếp 15% tiền BHXH hàng tháng theo mức lương trước khi nghỉ việc cho đến khi đủ thời gian đóng và đủ tuổi để hưởng chế độ hưu trí.
• Đối với người đang hưởng lương hưu hoặc trợ cấp mất sức lao động: Khi làm cán bộ chuyên trách, công chức cấp xã sẽ được hưởng 40% lương chức danh (áp dụng từ ngày 01/01/2005) và không phải đóng BHXH, BHYT.

- Chế độ phụ cấp đối với cán bộ không chuyên trách

• Cán bộ không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn và tổ dân phố được hưởng chế độ phụ cấp hàng tháng.
• Ủy ban nhân dân cấp tỉnh căn cứ vào tình hình thực tế của địa phương để quyết định cụ thể số lượng cán bộ không chuyên trách cho từng địa bàn và mức phụ cấp cụ thể cho từng chức danh.

- Công tác đào tạo, bồi dưỡng và nguồn kinh phí thực hiện

• Đào tạo, bồi dưỡng: Cán bộ, công chức cấp xã và cán bộ không chuyên trách khi được cử đi học tập được hưởng chế độ như cán bộ, công chức cấp trên. Riêng đối với người công tác tại các vùng khó khăn (vùng cao, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo) được ngân sách nhà nước hỗ trợ toàn bộ chi phí học tập, ăn ở và đi lại.
• Nguồn kinh phí: Kinh phí thực hiện các chế độ, chính sách quy định tại Nghị định này do ngân sách nhà nước bảo đảm theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 121/2003/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày đăng Công báo. Nghị định này thay thế hoàn toàn cho Nghị định số 50/CP ngày 26/07/1995 và Nghị định số 09/1998/NĐ-CP ngày 23/01/1998 của Chính phủ về chế độ sinh hoạt phí đối với cán bộ cấp xã. Đồng thời, bãi bỏ các quy định liên quan đến chế độ của cán bộ xã tại Điều 12 Nghị định số 40/1999/NĐ-CP về công an xã và một số điều khoản tại Nghị định số 46/2000/NĐ-CP về dân quân tự vệ.

Bộ Nội vụ chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội hướng dẫn thi hành Nghị định này. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành.