Thông tư số 09/2018/TT-BTP do Bộ trưởng Bộ Tư pháp ban hành quy định chi tiết về các tiêu chí xác định vụ việc trợ giúp pháp lý phức tạp, điển hình trong hoạt động tham gia tố tụng, đại diện ngoài tố tụng và tư vấn pháp luật.

Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng

Thông tư này quy định các tiêu chí cụ thể để nhận diện và xác định một vụ việc trợ giúp pháp lý là phức tạp, điển hình trong các lĩnh vực tham gia tố tụng, đại diện ngoài tố tụng và tư vấn pháp luật. Đối tượng áp dụng bao gồm Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, Sở Tư pháp cùng các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan đến hoạt động trợ giúp pháp lý.

Tiêu chí chung đối với vụ việc tham gia tố tụng

Một vụ việc tham gia tố tụng được xác định là vụ việc trợ giúp pháp lý phức tạp, điển hình khi đáp ứng một trong các tiêu chí chung sau đây:

• Vụ việc nhận được sự quan tâm lớn từ dư luận xã hội và được nhiều cơ quan báo chí ở Trung ương hoặc địa phương đưa tin.
• Vụ việc mà quan điểm bảo vệ, bào chữa của người thực hiện trợ giúp pháp lý khác biệt với một trong các cơ quan tiến hành tố tụng, nhưng sau đó được chấp nhận theo hướng có lợi cho người được trợ giúp pháp lý thể hiện tại bản án hoặc quyết định tố tụng.
• Vụ việc có hệ thống tài liệu, chứng cứ mâu thuẫn phức tạp hoặc việc đánh giá chứng cứ, áp dụng pháp luật của cơ quan tiến hành tố tụng còn nhiều ý kiến khác nhau; hoặc vụ việc liên quan đồng thời đến nhiều lĩnh vực pháp luật khác nhau.
• Vụ việc bị kháng nghị để giải quyết lại theo thủ tục phúc thẩm hoặc là vụ án được quyết định xét xử lại.
• Vụ việc có các tình tiết hoặc đối tượng liên quan đến nhiều tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
• Vụ việc có ít nhất một trong các bên đương sự đang cư trú, học tập hoặc làm việc ở nước ngoài.

Tiêu chí đối với vụ việc tham gia tố tụng hình sự

Vụ việc trợ giúp pháp lý trong tố tụng hình sự được xác định là phức tạp, điển hình khi đáp ứng một trong các tiêu chí sau:

• Đáp ứng một trong các tiêu chí chung đối với vụ việc tham gia tố tụng nêu trên.
• Thực hiện trợ giúp pháp lý cho bị can, bị cáo bị truy tố về nhiều tội danh khác nhau trong cùng một vụ án.
• Vụ việc ban đầu thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan tiến hành tố tụng cấp dưới nhưng được cơ quan tiến hành tố tụng cấp trên rút lên để trực tiếp giải quyết, hoặc vụ việc thuộc trường hợp phải gia hạn thời hạn chuẩn bị xét xử.
• Vụ việc bị trả hồ sơ để tiến hành điều tra lại hoặc điều tra bổ sung.
• Vụ án mà Viện kiểm sát nhân dân đề nghị áp dụng mức hình phạt tù từ 02 năm trở lên (trừ các vụ việc được giải quyết theo thủ tục rút gọn).
• Vụ án thuộc trường hợp chỉ định người bào chữa theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự.

Tiêu chí đối với vụ việc tham gia tố tụng dân sự

Ngoại trừ các việc dân sự và những vụ việc được giải quyết theo thủ tục rút gọn, vụ việc trợ giúp pháp lý trong tố tụng dân sự được xác định là phức tạp, điển hình khi đáp ứng một trong các tiêu chí:

• Đáp ứng một trong các tiêu chí chung đối với vụ việc tham gia tố tụng.
• Vụ việc có quy định pháp luật về những vấn đề cần giải quyết chưa rõ ràng, chưa được hướng dẫn áp dụng thống nhất hoặc hoàn toàn chưa có văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh trực tiếp.
• Vụ việc thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân cấp dưới nhưng được Tòa án nhân dân cấp trên lấy lên để giải quyết, hoặc vụ việc phải gia hạn thời hạn chuẩn bị xét xử theo quy định.

Tiêu chí đối với vụ việc tham gia tố tụng hành chính

Ngoại trừ các vụ việc được giải quyết theo thủ tục rút gọn, vụ việc trợ giúp pháp lý trong tố tụng hành chính được xác định là phức tạp, điển hình khi đáp ứng một trong các tiêu chí:

• Đáp ứng một trong các tiêu chí chung đối với vụ việc tham gia tố tụng.
• Vụ việc phát sinh trong các lĩnh vực mới mẻ mà chưa có văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh trực tiếp.
• Vụ việc có liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của nhiều người dân.
• Vụ việc khiếu nại, tố cáo kéo dài liên quan đến công tác quản lý đất đai, đền bù giải phóng mặt bằng hoặc các lĩnh vực pháp luật nóng khác tại địa phương.

Tiêu chí đối với vụ việc đại diện ngoài tố tụng và tư vấn pháp luật

Vụ việc trợ giúp pháp lý bằng hình thức đại diện ngoài tố tụng hoặc tư vấn pháp luật được xác định là phức tạp, điển hình khi đáp ứng một trong các tiêu chí:

• Vụ việc khiếu nại kéo dài được dư luận đặc biệt quan tâm, nhiều cơ quan báo chí ở Trung ương hoặc địa phương đưa tin; hoặc vụ việc mà tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý có văn bản kiến nghị chính thức gửi các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền về các vấn đề liên quan.
• Vụ việc đã qua nhiều lần giải quyết hoặc do nhiều cơ quan có thẩm quyền phối hợp giải quyết nhưng vẫn chưa được xử lý dứt điểm.

Hiệu lực thi hành và quy định chuyển tiếp

Thông tư này chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 21 tháng 8 năm 2018.

Đối với các vụ việc tham gia tố tụng có tính chất phức tạp hoặc điển hình đã hoàn thành trước ngày Thông tư này có hiệu lực thì tiếp tục áp dụng theo các tiêu chí quy định tại Quyết định số 2662/QĐ-BTP ngày 29/12/2016 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp.

Trách nhiệm thi hành

Cục trưởng Cục Trợ giúp pháp lý, Thủ trưởng các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp, Giám đốc Sở Tư pháp, Giám đốc Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và các tổ chức, cá nhân liên quan chịu trách nhiệm thi hành. Sở Tư pháp và Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước chịu trách nhiệm hoàn toàn về tính chính xác của việc áp dụng các tiêu chí. Trong quá trình thực hiện, nếu có vướng mắc phát sinh, các đơn vị cần kịp thời phản ánh về Bộ Tư pháp để nghiên cứu, hướng dẫn giải quyết.