Thông tư 48/2011/TT-BCA do Bộ Công an ban hành quy định chi tiết về việc thực hiện dân chủ trong công tác quản lý hành chính về trật tự xã hội, nhằm phát huy quyền làm chủ của nhân dân, huy động sự tham gia của xã hội và nâng cao hiệu quả, tính minh bạch trong hoạt động của lực lượng Công an nhân dân.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Thông tư này điều chỉnh các nội dung liên quan đến việc thực hiện dân chủ trong toàn bộ các lĩnh vực quản lý hành chính về trật tự xã hội, bao gồm: đăng ký và quản lý cư trú; cấp, quản lý Chứng minh nhân dân và các giấy tờ đi lại khác; đăng ký, quản lý ngành nghề kinh doanh có điều kiện về an ninh trật tự; quản lý vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ; quản lý con dấu; quản lý dịch vụ bảo vệ; quản lý và sử dụng pháo; khai thác, sử dụng cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; bảo đảm trật tự công cộng; hoạt động của Cảnh sát phản ứng nhanh (113) và xử lý vi phạm hành chính trong các lĩnh vực nêu trên.

Đối tượng áp dụng của Thông tư bao gồm:

• Các đơn vị Công an thực hiện nhiệm vụ quản lý hành chính về trật tự xã hội từ cấp Trung ương đến cơ sở, bao gồm: Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội; các Phòng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội, Phòng Cảnh sát trật tự, Phòng Cảnh sát phản ứng nhanh cấp tỉnh; các Đội nghiệp vụ thuộc Công an cấp huyện; Công an phường, thị trấn, đồn, trạm Công an và các tổ Cảnh sát khu vực, Cảnh sát trật tự trực thuộc.
• Cán bộ, chiến sĩ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ quản lý hành chính về trật tự xã hội.
• Công an xã, thị trấn tại những nơi chưa được bố trí lực lượng Công an chính quy.
• Các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan đến công tác quản lý hành chính về trật tự xã hội.

Mục đích và nguyên tắc thực hiện dân chủ

• Mục đích: Đảm bảo cho nhân dân thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ theo quy định pháp luật; phát huy tối đa quyền làm chủ và huy động sức mạnh của nhân dân tham gia giữ gìn trật tự xã hội. Đồng thời, công tác này góp phần xây dựng lực lượng Cảnh sát quản lý hành chính và Công an xã trong sạch, vững mạnh, ngăn chặn triệt để các hành vi cửa quyền, hách dịch, sách nhiễu, tiêu cực hoặc xâm phạm quyền lợi hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
• Nguyên tắc: Việc thực hiện dân chủ phải tuân thủ nghiêm ngặt Hiến pháp, pháp luật và các quy định của Bộ Công an. Phải bảo đảm sự hài hòa giữa quyền lợi của người dân và yêu cầu quản lý nhà nước. Nghiêm cấm mọi hành vi lợi dụng dân chủ để xâm phạm lợi ích của Nhà nước, tập thể, cá nhân hoặc cản trở hoạt động thực thi công vụ của lực lượng Công an.

Quy định về trụ sở và địa điểm tiếp công dân

Trụ sở, địa điểm tiếp công dân và giải quyết các thủ tục hành chính phải được bố trí tại những vị trí thuận tiện, dễ nhận biết để người dân dễ dàng liên hệ. Tại các địa điểm này, cơ quan Công an bắt buộc phải niêm yết công khai biển tên cơ quan, nội quy tiếp công dân, sơ đồ hoặc biển chỉ dẫn chi tiết đến từng bộ phận giải quyết công việc, cùng bảng hướng dẫn cụ thể về các bước thực hiện thủ tục hành chính.

Những nội dung, hình thức và phương thức công khai thông tin

Để bảo đảm quyền được biết và giám sát của nhân dân, Thông tư quy định cụ thể các nội dung và hình thức công khai như sau:

• Nội dung bắt buộc phải công khai: Trình tự, thủ tục, lệ phí và thời hạn giải quyết đối với tất cả các thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền (như đăng ký cư trú, cấp Chứng minh nhân dân, cấp phép khắc dấu, quản lý vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ, cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện về an ninh trật tự cho các ngành nghề kinh doanh có điều kiện, dịch vụ bảo vệ, sản xuất và vận chuyển pháo hoa); quy định và hướng dẫn gọi số điện thoại khẩn cấp 113; tên, số điện thoại, trang thông tin điện tử của đơn vị tiếp nhận hồ sơ; thẩm quyền, hình thức và thủ tục xử lý vi phạm hành chính; quy định về khai thác cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
• Công khai thông tin hoạt động của công sở: Nội quy công sở, nội quy tiếp công dân, hòm thư góp ý; thời gian làm việc hàng ngày và hàng tuần của cán bộ, chiến sĩ; cấp bậc, họ tên, chức vụ của cán bộ trực tiếp làm nhiệm vụ tiếp dân tại trụ sở.
• Các hình thức công khai: Niêm yết trực tiếp tại bảng tin của trụ sở hoặc địa điểm tiếp dân; đăng tải trên trang thông tin điện tử của đơn vị (nếu có); thông báo rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng; phổ biến trực tiếp tại các cuộc họp nhân dân ở khu dân cư; hoặc áp dụng các hình thức truyền thông phù hợp khác.

Cơ chế tham gia ý kiến và giám sát của nhân dân

Thông tư thiết lập cơ chế rõ ràng để người dân, cơ quan, tổ chức tham gia đóng góp ý kiến vào công tác quản lý của lực lượng Công an:

• Những việc nhân dân bàn và góp ý để cấp có thẩm quyền quyết định: Việc thành lập và duy trì hoạt động của các tổ chức quần chúng bảo vệ an ninh trật tự tại cơ sở (như Ban bảo vệ dân phố, Đội dân phòng, Tổ tự quản, các câu lạc bộ phòng chống tội phạm); xây dựng các mô hình điển hình tiên tiến, bài trừ tệ nạn xã hội và hủ tục lạc hậu; thiết lập các chốt, điểm bảo vệ an ninh trật tự và tổ chức tuần tra nhân dân; xây dựng cơ chế, chính sách huy động nguồn lực từ nhân dân cho công tác giữ gìn trật tự địa bàn.
• Những việc nhân dân tham gia ý kiến để cơ quan Công an quyết định: Xây dựng quy ước hoạt động của các tổ chức tự quản; đóng góp ý kiến về tác phong, thái độ phục vụ của cán bộ, chiến sĩ; đề xuất khen thưởng các tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc; đóng góp giải pháp cải cách thủ tục hành chính, điều chỉnh thời gian và địa điểm tiếp dân cho phù hợp với thực tế.
• Trách nhiệm thực hiện của cơ quan, tổ chức, cá nhân: Chấp hành nghiêm chỉnh các quy định pháp luật về trật tự xã hội; xuất trình đầy đủ giấy tờ hợp lệ và tuân thủ nội quy khi đến làm việc tại công sở; tích cực phát hiện, tố giác và đấu tranh chống các hành vi vi phạm pháp luật hoặc cản trở người thi hành công vụ; hỗ trợ, phối hợp chặt chẽ với cán bộ, chiến sĩ Công an trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Trách nhiệm và quyền hạn của Thủ trưởng đơn vị và cán bộ, chiến sĩ

Để bảo đảm kỷ luật công vụ và tính nghiêm minh trong thực hiện dân chủ, Thông tư phân định rõ trách nhiệm của từng nhóm đối tượng:

• Trách nhiệm và quyền hạn của Thủ trưởng đơn vị: Tổ chức, đôn đốc và kiểm tra việc thực hiện quy chế dân chủ và công khai thông tin trong đơn vị; bảo đảm đầy đủ cơ sở vật chất, trang thiết bị làm việc cho cán bộ; bố trí đủ nhân sự có năng lực tiếp dân và thực hiện luân chuyển cán bộ theo quy định; trực tiếp giải quyết khiếu nại, tố cáo; tổ chức lấy ý kiến nhân dân thông qua các cuộc họp, hòm thư góp ý hoặc sổ góp ý; phê duyệt kế hoạch công tác và xử lý nghiêm các trường hợp cán bộ, chiến sĩ vi phạm quy chế dân chủ.
• Trách nhiệm và quyền hạn của cán bộ, chiến sĩ: Khi tiếp xúc với nhân dân phải mặc đúng trang phục, giữ đúng tư thế, lễ tiết, tác phong theo Điều lệnh Công an nhân dân hoặc Pháp lệnh Công an xã; thực hiện nhiệm vụ theo kế hoạch đã được lãnh đạo phê duyệt; tiếp nhận và giải quyết hồ sơ đúng thời hạn quy định, tuyệt đối không tự ý yêu cầu người dân cung cấp các giấy tờ ngoài quy định; được sử dụng các trang thiết bị kỹ thuật được cấp để phục vụ công tác; có quyền xử lý vi phạm hành chính theo thẩm quyền; được quyền từ chối tiếp những người có biểu hiện say xỉn do rượu, bia, chất kích thích hoặc có hành vi, lời nói thiếu văn hóa, vi phạm nếp sống văn minh tại nơi công sở.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm tổ chức thực hiện

Thông tư 48/2011/TT-BCA có hiệu lực thi hành kể từ ngày 19 tháng 8 năm 2011. Thông tư này thay thế hoàn toàn Quy chế thực hiện dân chủ trong công tác quản lý hành chính về trật tự xã hội ban hành kèm theo Quyết định số 729/1998/QĐ-BCA(V19) ngày 09 tháng 11 năm 1998 của Bộ trưởng Bộ Công an.

Tổng cục trưởng các Tổng cục, Thủ trưởng các đơn vị trực thuộc Bộ Công an, Giám đốc Công an và Giám đốc Sở Cảnh sát Phòng cháy và chữa cháy các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm tổ chức triển khai thực hiện. Tổng cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự, an toàn xã hội phối hợp với Vụ Pháp chế có trách nhiệm tham mưu, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện. Định kỳ hàng năm, Công an các đơn vị, địa phương phải tiến hành sơ kết và báo cáo kết quả thực hiện bằng văn bản về Bộ Công an để theo dõi, chỉ đạo.