Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13776:2023 về Đất sét để sản xuất sứ dân dụng - Yêu cầu kỹ thuật quy định các chỉ tiêu chất lượng, yêu cầu kỹ thuật và phương pháp thử đối với nguyên liệu đất sét dùng trong công nghiệp sản xuất gốm sứ gia dụng.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực khai thác, chế biến, kinh doanh và sử dụng đất sét làm nguyên liệu để sản xuất các sản phẩm sứ dân dụng. Đối tượng điều chỉnh trực tiếp là các mỏ khai thác đất sét, các cơ sở tuyển khoáng, chế biến nguyên liệu và các nhà máy sản xuất gốm sứ gia dụng trên phạm vi cả nước.

- Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Xác định giới hạn áp dụng của tiêu chuẩn đối với nguyên liệu đất sét phục vụ sản xuất sứ dân dụng (như bát, đĩa, ấm, chén, ly, cốc và các đồ dùng gia đình bằng sứ khác).
• Tiêu chuẩn này không áp dụng cho các loại đất sét dùng để sản xuất sứ kỹ thuật, sứ vệ sinh hoặc các loại gốm xây dựng khác.

- Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Hệ thống hóa các tiêu chuẩn quốc gia liên quan làm căn cứ đối chiếu và thực hiện các phép thử hóa - lý đối với đất sét.
• Các tài liệu viện dẫn bao gồm phương pháp xác định thành phần hóa học (hàm lượng silic dioxit, nhôm oxit, sắt oxit, titan oxit, canxi oxit, magie oxit, mất khi nung) và phương pháp xác định các chỉ tiêu cơ lý (độ dẻo, độ co, độ hút nước, độ trắng sau nung).

- Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

• Đất sét sản xuất sứ dân dụng: Là loại đất sét có độ dẻo cao, cỡ hạt mịn, hàm lượng tạp chất tạo màu thấp, đảm bảo độ trắng và độ bền cơ học cần thiết cho sản phẩm sứ sau khi nung.
• Sứ dân dụng: Sản phẩm gốm sứ có độ kết khối cao, độ hút nước thấp (thường không quá 0,5%), có độ thấu quang và khả năng chịu sốc nhiệt tốt, phục vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày.

- Yêu cầu kỹ thuật chung (Điều 4)

• Yêu cầu về ngoại quan: Đất sét nguyên liệu phải đồng nhất về màu sắc theo từng lô, không được lẫn các tạp chất ngoại lai trực quan như rác thải, gỗ mục, sỏi đá lớn hoặc các dị vật có thể gây khuyết tật cho xương sứ trong quá trình tạo hình và nung.
• Chỉ tiêu hóa học:
  • Hàm lượng Al2O3 (Nhôm oxit) phải đạt tỷ lệ tối thiểu theo quy định để đảm bảo độ bền cơ học và độ chịu nhiệt của xương sứ.
  • Hàm lượng Fe2O3 (Sắt oxit) và TiO2 (Titan oxit) phải được khống chế ở mức cực thấp vì đây là các oxit gây màu, ảnh hưởng trực tiếp đến độ trắng và độ trong của sản phẩm sứ dân dụng sau khi nung.
  • Hàm lượng mất khi nung (MKN) phải nằm trong giới hạn cho phép để kiểm soát độ co ngót của đất sét.
• Chỉ tiêu lý - hóa và công nghệ:
  • Độ dẻo của đất sét phải đạt mức tiêu chuẩn để đảm bảo khả năng tạo hình bằng phương pháp xoay, ép hoặc rót khuôn.
  • Lượng sót trên sàng (độ mịn của hạt) phải được kiểm soát chặt chẽ nhằm tránh hiện tượng rạn nứt hoặc châm kim trên bề mặt sản phẩm sứ.
  • Độ co sau khi sấy và sau khi nung phải ổn định để hạn chế tối đa sự biến dạng, méo mó của sản phẩm trong lò nung.
  • Độ trắng sau khi nung ở nhiệt độ tiêu chuẩn phải đạt mức tối thiểu theo phân hạng chất lượng đất sét.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13776:2023 có hiệu lực kể từ ngày ban hành. Các cơ sở sản xuất và kinh doanh nguyên liệu đất sét cần chủ động rà soát quy trình công nghệ, kiểm soát chất lượng đầu ra tuân thủ các chỉ tiêu kỹ thuật nêu trên để đảm bảo tính đồng bộ và nâng cao chất lượng sản phẩm sứ dân dụng Việt Nam.