Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 5184:1990 (ST SEV 500-77) quy định các yêu cầu riêng về an toàn đối với kết cấu của các loại máy khoan thuộc nhóm máy cắt kim loại. Đây là văn bản kỹ thuật pháp lý quan trọng nhằm đảm bảo an toàn cho người vận hành, ngăn ngừa tai nạn lao động và sự cố thiết bị trong quá trình gia công cơ khí.

Dưới đây là tóm tắt chi tiết các nội dung cốt lõi và quy định an toàn kỹ thuật theo tiêu chuẩn:

- Phạm vi áp dụng và nguyên tắc chung

• Tiêu chuẩn này áp dụng đối với tất cả các loại máy khoan kim loại, bao gồm máy khoan bàn, máy khoan đứng, máy khoan cần, máy khoan nhiều trục và các tổ hợp máy khoan chuyên dùng khác.
• Các yêu cầu trong tiêu chuẩn này bổ sung cho các yêu cầu chung về an toàn đối với máy cắt kim loại, tập trung vào các đặc thù chuyển động quay và tịnh tiến của trục chính máy khoan.
• Kết cấu của máy khoan phải đảm bảo loại trừ tối đa các mối nguy hiểm do các bộ phận chuyển động, dụng cụ cắt và phôi gia công gây ra trong điều kiện vận hành bình thường.

- Yêu cầu an toàn đối với cơ cấu điều khiển

• Hệ thống điều khiển máy khoan phải được thiết kế và bố trí thuận tiện, dễ tiếp cận, tránh tình trạng người vận hành phải với tay qua vùng nguy hiểm (vùng quay của trục chính và dụng cụ cắt).
• Các nút nhấn, tay gạt điều khiển phải có ký hiệu rõ ràng, dễ hiểu và có cơ cấu khóa liên động hoặc bảo vệ để ngăn ngừa việc vô tình kích hoạt máy ngoài ý muốn.
• Máy khoan phải được trang bị nút dừng khẩn cấp (Emergency Stop) có màu đỏ nổi bật, dễ thao tác và có khả năng ngắt nguồn điện động lực ngay lập tức khi xảy ra sự cố.
• Đối với các máy khoan có kích thước lớn như máy khoan cần, cơ cấu kẹp chặt các bộ phận di động (như cần khoan, đầu khoan) phải được liên động với hệ thống truyền động để tránh di chuyển tự do khi đang gia công.

- Quy định về bộ phận che chắn và thiết bị bảo vệ

• Trục chính, đầu kẹp mũi khoan (mâm cặp) và phần nhô ra của dụng cụ cắt phải được che chắn bằng các cơ cấu bảo vệ thích hợp nhằm tránh va chạm với người vận hành.
• Các bộ phận truyền động trung gian như đai truyền, bánh răng, trục truyền động phải được bao bọc kín hoàn toàn bằng vỏ bảo vệ chắc chắn.
• Cơ cấu che chắn vùng cắt phải có khả năng điều chỉnh linh hoạt theo chiều dài của mũi khoan và kích thước phôi, đồng thời không làm cản trở tầm nhìn của người vận hành.
• Khuyến khích sử dụng các tấm chắn bảo vệ có liên động điện: khi mở tấm chắn, máy sẽ tự động dừng hoạt động.

- Yêu cầu an toàn trong gá kẹp phôi và dụng cụ cắt

• Kết cấu của bàn máy và các đồ gá (như ê tô, vấu kẹp) phải đảm bảo khả năng định vị và kẹp chặt phôi chắc chắn, không bị xoay hoặc văng ra dưới tác dụng của lực cắt lớn trong quá trình khoan.
• Hệ thống tháo lắp mũi khoan phải đảm bảo an toàn, không gây nguy hiểm cho tay người vận hành khi thay thế dụng cụ.
• Đối với máy khoan nhiều trục hoặc máy khoan tự động, cơ cấu cấp phôi và kẹp chặt phôi tự động phải có hệ thống cảm biến an toàn để dừng máy nếu phôi chưa được kẹp chặt đúng vị trí.

- Hệ thống bôi trơn, làm nguội và xử lý phoi

• Hệ thống cấp dung dịch trơn nguội phải được thiết kế sao cho dòng chất lỏng hướng chính xác vào vùng cắt mà không bị bắn tóe ra xung quanh hoặc chảy tràn xuống sàn công tác gây trơn trượt.
• Máy khoan phải có kết cấu tạo điều kiện thuận lợi cho việc thoát phoi và dọn dẹp phoi an toàn. Người vận hành không được dùng tay trực tiếp để gạt phoi khi máy đang quay; phải sử dụng các dụng cụ chuyên dùng (móc gạt phoi).

- Yêu cầu về an toàn điện và các yếu tố nguy hiểm khác

• Hệ thống thiết bị điện của máy khoan phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn về an toàn điện, có dây nối đất bảo vệ và hệ thống chống quá tải, ngắn mạch.
• Đèn chiếu sáng cục bộ tại vùng gia công phải sử dụng nguồn điện áp thấp an toàn (thường không quá 36V) để tránh nguy cơ giật điện khi tiếp xúc với dung dịch làm nguội.
• Kết cấu máy phải giảm thiểu tối đa tiếng ồn và độ rung động truyền ra môi trường xung quanh trong quá trình vận hành, đảm bảo nằm trong giới hạn cho phép của tiêu chuẩn vệ sinh lao động.