Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 1990:1977 quy định về truyền động bánh răng trụ môđun nhỏ bao gồm răng thẳng và răng nghiêng. Đây là văn bản kỹ thuật quan trọng làm cơ sở cho việc thiết kế, chế tạo và kiểm tra các chi tiết truyền động trong ngành cơ khí chính xác, chế tạo dụng cụ và thiết bị đo lường.

Tiêu chuẩn này thiết lập các quy định bắt buộc áp dụng đối với các bộ truyền động bánh răng trụ ăn khớp ngoài hoặc ăn khớp trong có biên dạng răng thân khai, cụ thể:

• Áp dụng cho các loại bánh răng trụ răng thẳng và bánh răng trụ răng nghiêng có kích thước môđun nhỏ (thường dưới 1 mm).
• Đối tượng điều chỉnh bao gồm các thông số hình học cơ bản, kích thước danh nghĩa và các kiểu truyền động tiêu chuẩn được sử dụng trong chế tạo máy và dụng cụ chính xác.
• Tiêu chuẩn không áp dụng cho các loại bánh răng có biên dạng đặc biệt không thuộc hệ thân khai hoặc các truyền động chuyên dụng có quy chuẩn riêng.

Dựa trên cấu trúc hình học và hướng của răng, tiêu chuẩn phân chia thành hai kiểu truyền động chính:

• Truyền động bánh răng thẳng: Các răng được bố trí song song với trục quay của bánh răng. Kiểu truyền động này có ưu điểm là chế tạo đơn giản, không phát sinh lực dọc trục khi vận hành, thường dùng trong các cơ cấu truyền lực trung bình và tốc độ thấp.
• Truyền động bánh răng nghiêng: Các răng được bố trí theo đường xoắn ốc trên mặt trụ phân chia, tạo với trục một góc nghiêng nhất định. Kiểu này giúp quá trình ăn khớp diễn ra êm hơn, giảm tiếng ồn, tăng khả năng tải nhưng phát sinh lực dọc trục cần có biện pháp xử lý bằng kết cấu ổ đỡ phù hợp.

Để đảm bảo tính lắp lẫn và tính thống nhất trong thiết kế chế tạo, tiêu chuẩn quy định chi tiết các thông số kích thước hình học bao gồm:

• Môđun (m): Là thông số cơ bản để tính toán kích thước bánh răng. Trị số môđun phải được chọn theo dãy số tiêu chuẩn quy định nhằm hạn chế chủng loại dụng cụ cắt răng.
• Góc ăn khớp profile gốc: Quy định góc ăn khớp tiêu chuẩn (thường là 20 độ) để tối ưu hóa khả năng truyền lực và biên dạng răng.
• Hệ số chiều cao răng: Xác định tỷ lệ chiều cao đầu răng và chiều cao chân răng so với môđun, giúp tránh hiện tượng cắt chân răng khi số lượng răng của bánh răng nhỏ.
• Công thức xác định kích thước: Quy định các công thức tính toán đường kính vòng chia, đường kính đỉnh răng, đường kính đáy răng và khoảng cách trục của cặp bánh răng ăn khớp.

Bên cạnh các thông số kích thước, tiêu chuẩn cũng định hướng các yêu cầu kỹ thuật nhằm đảm bảo chất lượng truyền động:

• Độ chính xác về khoảng cách trục và độ song song giữa các trục lắp bánh răng phải nằm trong giới hạn cho phép để tránh hiện tượng kẹt răng hoặc mài mòn không đều.
• Độ nhám bề mặt của biên dạng răng và các mặt định vị phải đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật để giảm thiểu ma sát, nâng cao hiệu suất truyền động và kéo dài tuổi thọ chi tiết.
• Vật liệu chế tạo bánh răng môđun nhỏ phải được lựa chọn kỹ lưỡng, đảm bảo độ cứng, độ bền và tính ổn định kích thước trong suốt quá trình làm việc.