Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 3117:1993 là văn bản kỹ thuật quy định phương pháp xác định độ co của bê tông nặng. Đây là một chỉ tiêu cơ lý quan trọng giúp đánh giá sự thay đổi thể tích của bê tông trong quá trình đóng rắn, từ đó phục vụ cho công tác thiết kế, thi công và nghiệm thu các công trình xây dựng sử dụng bê tông cốt thép. Dưới đây là tóm tắt chi tiết nội dung phần mở đầu và các điều khoản từ Điều 1 đến Điều 4 của tiêu chuẩn này.

Tiêu chuẩn này quy định phương pháp xác định độ co của bê tông nặng trong các điều kiện đóng rắn khác nhau, cụ thể bao gồm:

• Áp dụng cho bê tông nặng trong điều kiện đóng rắn chuẩn (nhiệt độ và độ ẩm được kiểm soát nghiêm ngặt trong phòng thí nghiệm).
• Áp dụng cho bê tông nặng trong điều kiện khí hậu tự nhiên hoặc các điều kiện môi trường nhân tạo khác tùy theo yêu cầu cụ thể của công trình.
• Độ co của bê tông được xác định thông qua việc đo sự giảm kích thước dài của các mẫu thử hình lăng trụ trong những khoảng thời gian quy định.

Để đảm bảo tính chính xác và đồng nhất của kết quả đo, tiêu chuẩn quy định các thiết bị và dụng cụ thử nghiệm phải đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật sau:

• Thiết bị đo biến dạng: Sử dụng dụng cụ đo chuyên dụng có độ chính xác tối thiểu đến 0,01 mm hoặc 0,001 mm (như đồng hồ đo cơ học, cảm biến đo biến dạng điện tử) được gắn trên một giá đo ổn định để đo sự thay đổi chiều dài của mẫu thử.
• Chốt đo (mác đo): Được làm bằng kim loại không gỉ (đồng hoặc thép không gỉ), có hình dạng và kích thước phù hợp để gắn chắc chắn vào hai đầu trục hoặc trên các mặt bên của mẫu thử, làm điểm tựa cho thiết bị đo.
• Tủ khí hậu hoặc phòng thí nghiệm: Phải có khả năng duy trì nhiệt độ ổn định ở mức 20 ± 2 độ C và độ ẩm tương đối ở mức 50 ± 5% (hoặc theo điều kiện thí nghiệm đặc thù được thỏa thuận).
• Thước đo kích thước: Thước cặp hoặc thước lá có độ chính xác đến 1 mm để xác định kích thước hình học ban đầu của mẫu thử.

Quy trình chuẩn bị mẫu thử được quy định chặt chẽ nhằm hạn chế tối đa sai số trong quá trình đo đạc:

• Kích thước mẫu: Mẫu thử có dạng hình lăng trụ. Kích thước viên mẫu được lựa chọn dựa trên kích thước hạt lớn nhất của cốt liệu (Dmax). Các kích thước phổ biến thường là 100x100x400 mm hoặc 150x150x600 mm.
• Số lượng mẫu: Mỗi tổ mẫu thử để xác định độ co phải gồm ít nhất 3 viên mẫu được chế tạo từ cùng một mẻ trộn bê tông và được đầm chặt theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành.
• Cách gắn chốt đo: Chốt đo có thể được đặt sẵn vào khuôn trước khi đổ bê tông (đối với phương pháp đo dọc trục) hoặc được dán trực tiếp lên bề mặt mẫu bằng keo chuyên dụng sau khi tháo khuôn (đối với phương pháp đo trên bề mặt). Khoảng cách giữa các chốt đo phải được định vị chính xác.
• Bảo dưỡng mẫu trước khi thử: Sau khi đúc, mẫu được lưu giữ trong khuôn 24 ± 4 giờ. Sau khi tháo khuôn, mẫu phải được bảo dưỡng trong điều kiện tiêu chuẩn cho đến thời điểm bắt đầu tiến hành đo độ co ban đầu.

Các bước tiến hành đo độ co của bê tông nặng phải tuân thủ nghiêm ngặt trình tự sau:

• Xác định mốc đo ban đầu: Ngay sau khi đưa mẫu ra khỏi môi trường bảo dưỡng ẩm, lau khô bề mặt mẫu bằng khăn ẩm và tiến hành đo chiều dài ban đầu (L0) giữa các chốt đo. Giá trị này được lấy làm mốc chuẩn để tính toán độ co cho các chu kỳ tiếp theo.
• Đặt mẫu vào môi trường thử nghiệm: Đặt các viên mẫu vào tủ khí hậu hoặc phòng thí nghiệm đã được thiết lập nhiệt độ và độ ẩm tiêu chuẩn. Các viên mẫu phải được sắp xếp sao cho không khí có thể lưu thông đều xung quanh tất cả các bề mặt của mẫu.
• Lịch trình đo biến dạng: Tiến hành đo chiều dài của mẫu tại các thời điểm quy định sau khi đưa vào môi trường thử nghiệm. Lịch trình đo thông thường là vào các ngày thứ 1, 3, 7, 14, 21, 28 và sau đó đo định kỳ hàng tháng cho đến khi độ co đạt trạng thái ổn định (sự chênh lệch giữa các lần đo liên tiếp không đáng kể).
• Thao tác đo: Khi đo, phải đặt mẫu vào giá đo một cách nhẹ nhàng, đảm bảo sự tiếp xúc hoàn hảo giữa chốt đo và đầu đo của đồng hồ. Thao tác đo cần thực hiện nhanh chóng để tránh ảnh hưởng của nhiệt độ cơ thể người và sự thay đổi môi trường đến kết quả đo.