Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 344:1986 quy định phương pháp xác định hàm lượng sét (đặc biệt là sét cục và á sét) trong cát xây dựng. Đây là một trong những tiêu chuẩn kỹ thuật quan trọng giúp đánh giá chất lượng cốt liệu mịn dùng cho bê tông và vữa xây dựng.

Giới thiệu chung về TCVN 344:1986

TCVN 344:1986 được ban hành nhằm thống nhất phương pháp thử nghiệm xác định hàm lượng sét cục trong cát. Việc xác định chính xác hàm lượng sét giúp kiểm soát chất lượng vật liệu đầu vào, tránh ảnh hưởng xấu đến cường độ bám dính và độ bền của bê tông hoặc vữa.

Quy định chung và phạm vi áp dụng

• Tiêu chuẩn này áp dụng cho các loại cát tự nhiên dùng trong xây dựng.
• Hàm lượng sét trong cát được xác định bằng phương pháp chọn tay các cục sét sau khi đã ngâm nước và làm ướt mẫu cát, hoặc thông qua quá trình phân tích sàng lọc kết hợp.
• Mẫu thử phải được lấy theo đúng quy định lấy mẫu cát xây dựng hiện hành để đảm bảo tính đại diện cho lô vật liệu.

Thiết bị và dụng cụ thử nghiệm

Để tiến hành thử nghiệm xác định hàm lượng sét theo TCVN 344:1986, phòng thí nghiệm cần trang bị các thiết bị và dụng cụ sau:

• Cân kỹ thuật có độ chính xác đến 0,1 gram.
• Tủ sấy có khả năng khống chế nhiệt độ tự động ở mức 105 đến 110 độ C.
• Bộ sàng tiêu chuẩn có kích thước lỗ sàng phù hợp để phân loại hạt cát.
• Thùng hoặc chậu đựng nước để ngâm mẫu cát.
• Kính lúp và kim khâu hoặc dụng cụ gắp để hỗ trợ việc phân loại và tách các cục sét nhỏ.

Quy trình tiến hành thử nghiệm

Quy trình xác định hàm lượng sét cục trong cát được thực hiện qua các bước nghiêm ngặt sau:

• Chuẩn bị mẫu: Sấy khô mẫu cát ở nhiệt độ quy định đến khối lượng không đổi. Tiến hành sàng mẫu qua sàng có kích thước lỗ phù hợp để loại bỏ các hạt quá cỡ hoặc phân chia cỡ hạt theo yêu cầu. Cân một lượng mẫu thử xác định tùy theo cỡ hạt lớn nhất của cát.
• Ngâm và làm ướt mẫu: Đổ mẫu cát vào chậu, đổ nước sạch vào ngập mẫu và ngâm trong một khoảng thời gian quy định để các cục sét bở ra và dễ nhận biết.
• Tách sét cục: Trải mỏng mẫu cát đã ướt lên một tấm kính hoặc khay phẳng. Dùng kim khâu hoặc dụng cụ chuyên dụng để gắp và tách riêng toàn bộ các cục sét, á sét ra khỏi cát. Quá trình này đòi hỏi sự tỉ mỉ để tránh bỏ sót hoặc nhầm lẫn với các hạt đá mềm.
• Sấy và cân: Thu gom toàn bộ lượng sét cục đã tách được, đem sấy khô ở nhiệt độ từ 105 đến 110 độ C cho đến khi khối lượng không đổi. Tiến hành cân khối lượng sét cục sau khi sấy khô trên cân kỹ thuật.

Tính toán và biểu thị kết quả

Hàm lượng sét cục trong cát (tính bằng phần trăm) được xác định theo công thức tỷ lệ giữa khối lượng sét cục đã sấy khô và tổng khối lượng mẫu cát khô ban đầu:

• Công thức tính toán dựa trên hiệu số khối lượng trước và sau khi tách sét.
• Kết quả thử nghiệm là trung bình cộng của ít nhất hai lần thử song song. Nếu sai lệch giữa hai lần thử vượt quá giới hạn cho phép của tiêu chuẩn, phải tiến hành thử nghiệm lại trên mẫu mới.
• Báo cáo thử nghiệm phải ghi rõ thông tin về mẫu cát, nguồn gốc, ngày lấy mẫu, kết quả của từng lần thử và kết quả trung bình cuối cùng.