Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 4048:2011

Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 4048:2011 về Chất lượng đất - Phương pháp xác định độ ẩm và hệ số khô kiệt do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 190 Chất lượng đất biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này thay thế cho TCVN 4048:1985 và hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 11465:1993. Đây là văn bản kỹ thuật nền tảng quy định phương pháp khối lượng để xác định hàm lượng chất khô và hàm lượng nước (độ ẩm) của các mẫu đất, áp dụng rộng rãi trong các phòng thí nghiệm phân tích đất tại Việt Nam.

- Điều 1: Phạm vi áp dụng

Điều khoản này xác định rõ giới hạn và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn kỹ thuật, cụ thể như sau:

• Tiêu chuẩn này quy định phương pháp hóa lý cụ thể để xác định hàm lượng chất khô và hàm lượng nước (độ ẩm) của các mẫu đất dựa trên phương pháp khối lượng (sấy khô).
• Phương pháp này có thể áp dụng cho tất cả các loại mẫu đất. Quy trình thực hiện có sự phân tách rõ ràng đối với mẫu đất khô trong không khí (mẫu đã được xử lý sơ bộ theo tiêu chuẩn) và mẫu đất ẩm ngoài đồng ruộng (mẫu đất tươi).
• Đối với việc xác định độ ẩm của các mẫu đất đặc thù chứa nhiều chất hữu cơ hoặc các hợp chất dễ bay hơi (như đất than bùn, đất cát pha hữu cơ), tiêu chuẩn lưu ý cần có những điều chỉnh nhiệt độ sấy phù hợp để tránh làm phân hủy chất hữu cơ, ảnh hưởng đến kết quả cân khối lượng.

- Điều 2: Tài liệu viện dẫn

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác, việc viện dẫn các tài liệu liên quan là bắt buộc. Các tài liệu viện dẫn sau đây là cực kỳ cần thiết:

• TCVN 6647:2007 (ISO 11464:2006) về Chất lượng đất - Xử lý sơ bộ mẫu để phân tích lý - hóa. Đây là tiêu chuẩn nền tảng hướng dẫn cách làm khô, nghiền, rây và chuẩn bị mẫu đất trước khi tiến hành sấy xác định độ ẩm.
• Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi, bổ sung (nếu có).

- Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa

Tiêu chuẩn đưa ra các định nghĩa chuẩn hóa nhằm thống nhất cách hiểu và tính toán kết quả phân tích:

• Hàm lượng chất khô (Dry matter content): Là tỷ số giữa khối lượng khô của mẫu đất sau khi sấy ở nhiệt độ 105 độ C đến khối lượng không đổi và khối lượng của mẫu đất trước khi sấy (tính theo phần trăm khối lượng).
• Hàm lượng nước hay Độ ẩm đất (Water content): Là lượng nước bay hơi khỏi đất khi sấy đến khối lượng không đổi ở nhiệt độ 105 độ C, được biểu thị bằng phần trăm khối lượng của mẫu đất khô sấy (hoặc mẫu đất trước khi sấy tùy theo mục đích biểu thị).
• Hệ số khô kiệt (Hệ số quy khô): Là hệ số chuyển đổi dùng để tính toán hàm lượng các chất phân tích trong đất từ trạng thái khô không khí sang trạng thái khô kiệt (sấy ở 105 độ C). Hệ số này cực kỳ quan trọng trong việc đồng nhất kết quả phân tích hóa học đất.

- Điều 4: Nguyên tắc của phương pháp

Nguyên lý cốt lõi của phương pháp xác định độ ẩm và hệ số khô kiệt được quy định chi tiết tại Điều 4:

• Mẫu đất được sấy khô trong tủ sấy ở nhiệt độ cố định là 105 độ C (sai số cho phép trong khoảng dương hoặc âm 2 độ C) cho đến khi đạt được khối lượng không đổi.
• Khối lượng không đổi được xác định khi sự chênh lệch giữa hai lần cân liên tiếp (cách nhau một khoảng thời gian sấy thích hợp, thường là 4 giờ đối với lần sấy đầu và 2 giờ cho các lần sấy tiếp theo) không vượt quá 0,1% khối lượng mẫu hoặc không quá một trị số khối lượng tối thiểu quy định.
• Sự giảm khối lượng của mẫu đất sau quá trình sấy được tính chính là lượng nước đã bay hơi. Từ khối lượng nước bay hơi và khối lượng mẫu đất khô thu được, tiến hành tính toán hàm lượng chất khô, độ ẩm và hệ số khô kiệt của đất theo các công thức toán học quy định.