Nghị định 37-HĐBT được Hội đồng Bộ trưởng ban hành năm 1990 nhằm hướng dẫn thi hành chi tiết Luật Quốc tịch Việt Nam. Văn bản này quy định cụ thể về việc bảo hộ quyền lợi của công dân Việt Nam ở nước ngoài, giải quyết các trường hợp lưỡng tịch, xác định quốc tịch của trẻ em, điều kiện và thủ tục xin vào, xin thôi, xin trở lại quốc tịch Việt Nam, cũng như quy trình tước hoặc hủy bỏ quyết định cho nhập quốc tịch Việt Nam.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với công dân Việt Nam sinh sống trong nước và ở nước ngoài; người nước ngoài và người không quốc tịch có nguyện vọng xin vào hoặc xin trở lại quốc tịch Việt Nam; trẻ em có cha mẹ là công dân Việt Nam hoặc người nước ngoài; cùng các cơ quan nhà nước có thẩm quyền bao gồm Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Bộ Ngoại giao, các cơ quan đại diện ngoại giao, lãnh sự của Việt Nam ở nước ngoài và Hội đồng Bộ trưởng.

Bảo hộ quyền lợi công dân Việt Nam ở nước ngoài và giải quyết lưỡng tịch

• Quyền lợi chính đáng của công dân Việt Nam ở nước ngoài được pháp luật Việt Nam, các điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia ký kết, cùng pháp luật và tập quán quốc tế bảo đảm, với điều kiện không trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.
• Đối với công dân Việt Nam đồng thời có quốc tịch khác (do chưa mất quốc tịch Việt Nam mà đã vào quốc tịch khác hoặc do xung đột pháp luật): Khi ở nước ngoài sẽ được Nhà nước Việt Nam bảo hộ phù hợp với pháp luật và tập quán quốc tế; khi ở trong lãnh thổ Việt Nam sẽ được đối xử bình đẳng như mọi công dân Việt Nam khác. Để được thôi quốc tịch Việt Nam, những đối tượng này phải tuân thủ đầy đủ các thủ tục quy định tại Nghị định này.

Xác định quốc tịch của trẻ em trong các trường hợp đặc biệt

• Trẻ em có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam, người còn lại là công dân nước ngoài, nếu sinh ra trên lãnh thổ Việt Nam hoặc khi sinh ra cha mẹ đều có nơi thường trú tại Việt Nam thì: Có quốc tịch Việt Nam nếu cha mẹ không lựa chọn hoặc không nhất trí lựa chọn quốc tịch khác; hoặc có quốc tịch khác theo sự nhất trí lựa chọn của cha mẹ.
• Trường hợp trẻ em sinh ngoài lãnh thổ Việt Nam (trừ khi cha mẹ đều thường trú tại Việt Nam), trẻ em sẽ có quốc tịch Việt Nam nếu cha mẹ nhất trí lựa chọn quốc tịch Việt Nam cho con.
• Quốc tịch do cha mẹ lựa chọn cho con phải được khai rõ khi đăng ký khai sinh tại cơ quan đăng ký hộ tịch. Trẻ em sinh ngoài lãnh thổ Việt Nam có quốc tịch Việt Nam phải được cha mẹ khai báo và làm thủ tục đăng ký công dân tại cơ quan đại diện ngoại giao hoặc lãnh sự Việt Nam ở nước sở tại.

Điều kiện miễn giảm khi xin vào quốc tịch Việt Nam

Người xin vào quốc tịch Việt Nam được miễn giảm các điều kiện nhập quốc tịch nếu có một trong các lý do chính đáng sau:

• Có công lao đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam.
• Là vợ, chồng, con, bố, mẹ (bao gồm cả con nuôi và bố mẹ nuôi hợp pháp) của công dân Việt Nam.

Căn cứ xin thôi và xin trở lại quốc tịch Việt Nam

• Lý do xin thôi quốc tịch Việt Nam: Định cư ở nước ngoài và vì lý do sinh sống phải thôi quốc tịch Việt Nam để vào quốc tịch khác; đã định cư hoặc được phép xuất cảnh định cư ở nước ngoài và đồng thời có quốc tịch khác; định cư ở nước ngoài và có người thân (vợ, chồng, con, bố, mẹ, con nuôi, bố mẹ nuôi) là công dân nước ngoài; hoặc có giấy chứng nhận của cơ quan nước ngoài bảo đảm sẽ cho nhập quốc tịch nước đó.
• Lý do xin trở lại quốc tịch Việt Nam: Có công lao đóng góp cho Tổ quốc hoặc là người thân của công dân Việt Nam; được phép hồi hương về Việt Nam sinh sống; người già yếu, cô đơn ở nước ngoài muốn trở về sống với người thân tại Việt Nam. Những người luôn hướng về Tổ quốc và có đóng góp cho đất nước trong thời gian mất quốc tịch sẽ được ưu tiên giải quyết. Ngược lại, người có hành động gây phương hại đến an ninh quốc gia sẽ không được phép trở lại quốc tịch Việt Nam.

Thủ tục và hồ sơ giải quyết các vấn đề về quốc tịch

• Nơi nộp đơn: Người ở trong nước nộp đơn tại Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi cư trú. Người ở nước ngoài nộp đơn tại cơ quan đại diện ngoại giao Việt Nam ở nước sở tại hoặc gửi trực tiếp đến Bộ Ngoại giao Việt Nam.
• Yêu cầu về đơn xin: Cha mẹ có thể xin cho con vị thành niên đi kèm bằng cách ghi tên con vào đơn. Nếu chỉ một người nộp đơn thì phải có sự đồng ý bằng văn bản của người kia (trừ trường hợp người kia bị Tòa án tước quyền giáo dục con). Đối với trẻ em từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi, việc thay đổi quốc tịch phải có sự đồng ý bằng văn bản của chính trẻ em đó.
• Thành phần hồ sơ cơ bản: Đơn xin, bản khai lý lịch, giấy khai sinh của đương sự và các con vị thành niên đi kèm. Ngoài ra, tùy trường hợp phải có: Giấy chứng nhận cư trú trên 5 năm tại Việt Nam (đối với người xin vào quốc tịch); giấy tờ chứng minh lý do xin thôi quốc tịch; quyết định cho thôi quốc tịch trước đây hoặc bản khai lý do mất quốc tịch (đối với người xin trở lại quốc tịch).
• Yêu cầu về giấy tờ nước ngoài: Các giấy tờ do cơ quan nước ngoài cấp phải có bản dịch hợp pháp ra tiếng Việt. Trường hợp thiếu giấy tờ (trừ bản khai lý lịch), đương sự phải giải trình rõ lý do để cơ quan có thẩm quyền xem xét miễn giảm hoặc thay thế bằng bản khai danh dự.
• Trường hợp con nuôi: Quy định chi tiết hồ sơ đối với công dân Việt Nam nhận con nuôi là người nước ngoài xin nhập quốc tịch Việt Nam và công dân nước ngoài nhận con nuôi là công dân Việt Nam xin thôi quốc tịch Việt Nam.

Xử lý hành vi khai man và kiến nghị tước, hủy bỏ quyết định quốc tịch

• Hành vi khai man được xác định là việc cố ý khai báo không đúng sự thật hoặc giả mạo các giấy tờ trong hồ sơ xin giải quyết quốc tịch.
• Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cơ quan đại diện ngoại giao Việt Nam ở nước ngoài có trách nhiệm phát hiện, lập hồ sơ và đưa ra kiến nghị cụ thể đối với các trường hợp có thể bị hủy bỏ quyết định cho vào quốc tịch Việt Nam hoặc bị tước quốc tịch Việt Nam.

Thẩm quyền và quy trình giải quyết hồ sơ quốc tịch

• Giai đoạn tiếp nhận và chuyển hồ sơ: Trong thời hạn 1 tháng kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ hoặc lập xong hồ sơ kiến nghị tước/hủy bỏ quốc tịch, cơ quan đại diện ngoại giao Việt Nam hoặc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phải gửi hồ sơ kèm nhận xét, kiến nghị về Bộ Ngoại giao.
• Giai đoạn thẩm định tại Bộ Ngoại giao: Trong thời hạn 1 tháng kể từ ngày nhận được hồ sơ hợp lệ, Bộ Ngoại giao phối hợp với các cơ quan hữu quan xem xét và làm thủ tục trình Hội đồng Bộ trưởng quyết định.
• Giai đoạn quyết định của Hội đồng Bộ trưởng: Hội đồng Bộ trưởng xem xét và ra quyết định trong thời hạn 1 tháng. Quyết định chấp thuận được chuyển đến đương sự thông qua Bộ Ngoại giao (nếu ở nước ngoài) hoặc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (nếu ở trong nước). Quyết định tước quốc tịch Việt Nam có thể được thông báo qua các phương tiện thông tin đại chúng. Trường hợp không được chấp thuận, cơ quan tiếp nhận hồ sơ có trách nhiệm thông báo lại cho đương sự.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 37-HĐBT có hiệu lực kể từ ngày ký. Bộ trưởng Bộ Ngoại giao chịu trách nhiệm hướng dẫn thi hành chi tiết Nghị định này. Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, các Bộ trưởng có liên quan và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố, đặc khu trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành Nghị định.