Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 3121-2:2022 về Vữa xây dựng - Phương pháp thử - Phần 2: Lấy mẫu và chuẩn bị mẫu thử quy định các yêu cầu kỹ thuật và quy trình thực hiện việc lấy mẫu đại diện cũng như chuẩn bị mẫu thử đối với vữa xây dựng. Tiêu chuẩn này đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính chính xác và khách quan của các kết quả thử nghiệm cơ lý của vữa.

Phạm vi áp dụng và đối tượng áp dụng

• Tiêu chuẩn này áp dụng đối với vữa tươi và vữa khô trộn sẵn dùng trong xây dựng.
• Đối tượng áp dụng bao gồm các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, thi công, giám sát và kiểm định chất lượng công trình xây dựng tại Việt Nam.

Các thuật ngữ và định nghĩa quan trọng

• Mẫu ban đầu (mẫu đơn): Là lượng vữa được lấy ra tại một thời điểm và tại một vị trí xác định từ một lô vữa lớn.
• Mẫu hỗn hợp: Là mẫu được tạo thành bằng cách gộp chung và trộn đều tất cả các mẫu ban đầu đã lấy từ cùng một lô vữa.
• Mẫu phòng thử nghiệm: Là mẫu được rút gọn từ mẫu hỗn hợp theo phương pháp quy định để gửi đến phòng thử nghiệm thực hiện các phép thử.
• Mẫu thử: Là lượng mẫu được lấy ra trực tiếp từ mẫu phòng thử nghiệm để thực hiện một phép thử cụ thể.

Yêu cầu về thiết bị và dụng cụ lấy mẫu

• Dụng cụ lấy mẫu phải được làm bằng vật liệu không hút nước, không phản ứng hóa học với các thành phần của vữa và dễ dàng làm sạch.
• Các dụng cụ cơ bản bao gồm: xẻng, muôi lấy mẫu, ống lấy mẫu chuyên dụng đối với vữa khô, khay trộn, máy trộn tiêu chuẩn và các hộp chứa mẫu kín khí để bảo quản mẫu tránh mất nước hoặc hút ẩm từ môi trường bên ngoài.

Phương pháp lấy mẫu vữa tươi

• Mẫu ban đầu phải được lấy tại các thời điểm khác nhau trong quá trình xả vữa từ máy trộn hoặc phương tiện vận chuyển. Không được lấy mẫu ở phần đầu và phần cuối của mẻ trộn để đảm bảo tính đại diện cao nhất cho toàn bộ lô vữa.
• Gộp các mẫu ban đầu lại để tạo thành mẫu hỗn hợp. Khối lượng mẫu hỗn hợp tối thiểu phải đạt yêu cầu kỹ thuật (thường không ít hơn 10 lít) để đủ thực hiện đầy đủ các phép thử nghiệm tiếp theo.
• Mẫu hỗn hợp sau khi lấy phải được bảo quản trong các thùng chứa kín, tránh ánh nắng trực tiếp và gió để ngăn ngừa sự bay hơi nước trước khi tiến hành thử nghiệm.

Phương pháp lấy mẫu vữa khô trộn sẵn

• Tiến hành lấy mẫu từ các bao gói được chọn ngẫu nhiên trong lô sản phẩm hoặc lấy trực tiếp từ dòng chảy khi xả từ xilo chứa vữa khô.
• Sử dụng thiết bị chia mẫu chuyên dụng hoặc áp dụng phương pháp chia tư để rút gọn khối lượng mẫu hỗn hợp xuống thành khối lượng mẫu phòng thử nghiệm theo yêu cầu.
• Mẫu vữa khô phải được bảo quản trong các túi hoặc hộp kín khí tuyệt đối để tránh hiện tượng hút ẩm từ không khí gây ảnh hưởng đến chất lượng của chất kết dính.

Quy trình chuẩn bị mẫu thử tại phòng thí nghiệm

• Mẫu phòng thử nghiệm trước khi đem ra thử nghiệm phải được đồng nhất kỹ lưỡng bằng cách trộn lại bằng tay hoặc bằng máy trộn tiêu chuẩn.
• Đối với vữa khô trộn sẵn, tiến hành cân định lượng và trộn với nước sạch theo tỷ lệ quy định của nhà sản xuất hoặc theo tiêu chuẩn kỹ thuật cụ thể để tạo thành vữa tươi. Quá trình trộn phải tuân thủ nghiêm ngặt về thời gian trộn, tốc độ trộn của máy trộn tiêu chuẩn để đảm bảo hỗn hợp vữa đạt độ đồng nhất tối đa.
• Mỗi mẫu thử sau khi chuẩn bị xong cần được dán nhãn rõ ràng và lập biên bản lấy mẫu với đầy đủ các thông tin: tên mẫu, nguồn gốc, ký hiệu lô, ngày giờ lấy mẫu, điều kiện môi trường (nhiệt độ, độ ẩm) và người thực hiện lấy mẫu.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 3121-2:2022 thay thế cho tiêu chuẩn cũ và có hiệu lực áp dụng kể từ ngày được công bố bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Việc tuân thủ nghiêm ngặt quy trình lấy mẫu và chuẩn bị mẫu theo tiêu chuẩn này là bắt buộc để đảm bảo tính pháp lý và độ tin cậy của các kết quả thí nghiệm chất lượng vữa xây dựng.