Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 1730:1985

Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 1730:1985 quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với bulông thanh truyền sử dụng trong động cơ điêzen và động cơ ga. Đây là chi tiết liên kết đặc biệt quan trọng trong cơ cấu truyền lực của động cơ đốt trong, chịu tải trọng động chu kỳ cao và ứng suất kéo lớn. Tiêu chuẩn này được xây dựng nhằm đảm bảo tính đồng bộ, độ bền cơ học cao và độ an toàn tuyệt đối cho động cơ trong quá trình vận hành.

Phạm vi áp dụng và quy định chung (Điều 1 - Điều 4)

Các điều khoản đầu tiên của tiêu chuẩn tập trung xác định phạm vi áp dụng và các nguyên tắc cơ bản trong thiết kế, chế tạo bulông thanh truyền:

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn áp dụng cho các loại bulông thanh truyền được chế tạo bằng phương pháp gia công áp lực kết hợp gia công cơ khí, lắp trên các dòng động cơ điêzen và động cơ ga tĩnh tại, động cơ tàu thủy hoặc động cơ máy kéo.
• Yêu cầu về bản vẽ kỹ thuật: Bulông thanh truyền phải được chế tạo phù hợp với bản vẽ thiết kế đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, tuân thủ đầy đủ các thông số kích thước, dung sai và độ nhám bề mặt quy định.
• Tính lắp lẫn: Đảm bảo tính lắp lẫn hoàn toàn giữa các bulông cùng loại trong cùng một cụm thanh truyền để thuận tiện cho việc bảo dưỡng, thay thế.

Yêu cầu kỹ thuật cốt lõi đối với vật liệu và chế tạo

Để đáp ứng điều kiện làm việc khắc nghiệt, tiêu chuẩn đưa ra các quy định nghiêm ngặt về chất lượng vật liệu và công nghệ chế tạo:

• Vật liệu chế tạo: Bulông thanh truyền phải được làm từ thép hợp kim chất lượng cao (như thép crom, crom-niken, crom-mangan-silic) có hàm lượng tạp chất phi kim loại cực thấp. Vật liệu phải có tính thấm tôi tốt và khả năng chống mỏi cao.
• Trạng thái nhiệt luyện: Chi tiết sau khi gia công thô phải trải qua quá trình tôi và ram cao (nhiệt luyện cải thiện) để đạt được tổ chức kim loại đồng nhất, đảm bảo giới hạn bền kéo, giới hạn chảy và độ dai va đập tối ưu. Độ cứng sau nhiệt luyện phải đồng đều trên toàn bộ thân bulông.
• Chất lượng bề mặt: Bề mặt của bulông thanh truyền không được phép có các khuyết tật như vết nứt, vết xước sâu, nếp gấp kim loại, rỗ khí hoặc hiện tượng thoát cácbon bề mặt. Các khuyết tật này là nguyên nhân chính gây tập trung ứng suất và dẫn đến phá hủy mỏi.
• Yêu cầu về ren: Ren của bulông thanh truyền ưu tiên chế tạo bằng phương pháp cán nguội sau khi nhiệt luyện để tăng cường độ bền mỏi của chân ren. Biên dạng ren phải chính xác, nhẵn mịn, không bị mẻ hoặc có bavia.
• Dung sai hình học: Độ không đồng trục giữa phần thân trơn và phần ren, độ không vuông góc của mặt tựa đầu bulông so với đường tâm thân phải nằm trong giới hạn cho phép cực kỳ nghiêm ngặt nhằm tránh phát sinh ứng suất phụ khi siết chặt lực căng ban đầu.

Phương pháp kiểm tra và nghiệm thu sản phẩm

Công tác kiểm tra chất lượng sản phẩm được thực hiện nghiêm ngặt qua nhiều bước:

• Kiểm tra kích thước và biên dạng: Sử dụng các dụng cụ đo chuyên dụng, dưỡng đo ren để kiểm tra độ chính xác kích thước hình học và dung sai lắp ghép.
• Kiểm tra khuyết tật không phá hủy: Bắt buộc phải áp dụng phương pháp kiểm tra từ tính (dò từ tính) hoặc thẩm thấu chất lỏng trên 100% sản phẩm để phát hiện các vết nứt tế vi trên bề mặt, đặc biệt là vùng chuyển tiếp giữa đầu bulông và thân, cũng như vùng chân ren.
• Thử nghiệm cơ tính: Tiến hành thử kéo tĩnh, thử độ cứng và thử va đập trên các mẫu thử được chế tạo cùng lô, cùng chế độ nhiệt luyện với sản phẩm để xác định các chỉ tiêu cơ lý.

Quy định về ghi nhãn, bao gói, vận chuyển và bảo quản

Để bảo vệ sản phẩm tránh khỏi các tác động cơ học và hóa học từ môi trường trước khi đưa vào sử dụng, tiêu chuẩn quy định:

• Ghi nhãn: Trên đầu mỗi bulông thanh truyền phải được dập nổi hoặc dập chìm rõ ràng ký hiệu của nhà sản xuất, mác thép hoặc cấp độ bền để phục vụ công tác kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc.
• Chống gỉ và bao gói: Sản phẩm sau khi được nghiệm thu phải được làm sạch, sấy khô, bôi dầu chống gỉ chuyên dụng và bọc trong giấy chống ẩm. Bulông phải được xếp vào các hộp gỗ hoặc thùng carton cứng có vách ngăn để tránh va đập trực tiếp làm hỏng ren trong quá trình vận chuyển.
• Bảo quản: Sản phẩm phải được lưu kho ở nơi khô ráo, thoáng mát, không có chất ăn mòn và được đặt trên các kệ giá theo đúng quy định bảo quản chi tiết máy chính xác.