Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7854:2007 (ISO 691:2005)

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7854:2007 hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 691:2005, quy định về dung sai cho độ mở miệng của chìa vặn (cờ lê) và ống vặn (đầu khẩu) dùng cho các dụng cụ tháo lắp vít và đai ốc. Đây là tiêu chuẩn kỹ thuật cốt lõi giúp các nhà sản xuất và kiểm định chất lượng kiểm soát độ chính xác của dụng cụ cầm tay, đảm bảo khả năng truyền lực tối ưu và bảo vệ các chi tiết lắp xiết khỏi bị hư hỏng.

Phạm vi áp dụng (Điều 1)

Điều 1 xác định rõ giới hạn và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn:

• Tiêu chuẩn này quy định dung sai cho độ mở miệng của các loại chìa vặn và ống vặn được sử dụng để tháo lắp các loại bu lông, vít và đai ốc (hoặc các chi tiết tương tự) có kích thước hai mặt phẳng đối diện (kích thước phẳng) theo hệ mét.
• Tiêu chuẩn áp dụng cho các dụng cụ cầm tay và dụng cụ máy sử dụng chung trong các điều kiện làm việc thông thường.
• Mục đích chính là thiết lập các giới hạn kích thước cho phép nhằm đảm bảo dụng cụ có thể ôm khít đầu lục giác của bu lông hoặc đai ốc, ngăn ngừa hiện tượng trượt hoặc làm tròn các góc của chi tiết lắp xiết khi tác dụng lực lớn.

Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

Điều 2 đưa ra các tài liệu viện dẫn quan trọng làm cơ sở đối chiếu cho tiêu chuẩn:

• Các tài liệu viện dẫn bao gồm các tiêu chuẩn quốc tế liên quan đến kích thước phần phẳng của các sản phẩm lắp xiết lục giác (ví dụ như ISO 272 quy định về kích thước phần phẳng của bu lông và đai ốc lục giác).
• Việc áp dụng tiêu chuẩn này phải luôn được liên kết chặt chẽ với các tiêu chuẩn kích thước của chi tiết lắp xiết để đảm bảo tính đồng bộ hệ thống giữa dụng cụ vặn và vật vặn.

Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

Điều 3 định nghĩa các khái niệm kỹ thuật cơ bản để thống nhất cách hiểu và áp dụng:

• Kích thước danh nghĩa của độ mở miệng (s): Là kích thước lý thuyết được thiết kế tương ứng với kích thước danh nghĩa giữa hai mặt phẳng đối diện của chi tiết lắp xiết.
• Kích thước thực tế của độ mở miệng: Là kích thước đo được bằng dụng cụ đo chuyên dụng tại các điểm tiếp xúc quy định trên miệng chìa vặn hoặc lòng ống vặn.
• Dung sai độ mở miệng: Là khoảng chênh lệch cho phép giữa kích thước giới hạn lớn nhất và kích thước giới hạn nhỏ nhất của độ mở miệng dụng cụ.

Dung sai cho sử dụng chung (Điều 4)

Điều 4 quy định chi tiết về các trị số dung sai và nguyên tắc xác định giới hạn kích thước:

• Nguyên tắc giới hạn dưới: Kích thước thực tế tối thiểu của độ mở miệng dụng cụ không được phép nhỏ hơn kích thước danh nghĩa (s) của chi tiết lắp xiết. Điều này đảm bảo dụng cụ luôn có thể lắp vừa vào đầu bu lông hoặc đai ốc trong mọi trường hợp sai lệch chế tạo của vật vặn.
• Nguyên tắc giới hạn trên: Kích thước thực tế tối đa của độ mở miệng được khống chế nghiêm ngặt để giới hạn độ rơ lỏng giữa dụng cụ và chi tiết vặn. Nếu độ mở miệng quá lớn, lực siết sẽ tập trung vào các đỉnh góc lục giác thay vì phân bố đều trên các cạnh phẳng, dẫn đến nguy cơ hỏng đầu bu lông và gây mất an toàn cho người lao động.
• Phương pháp xác định dung sai: Tiêu chuẩn cung cấp các công thức toán học cụ thể và bảng tra cứu trị số dung sai (sai lệch giới hạn trên và sai lệch giới hạn dưới) tương ứng với từng dải kích thước danh nghĩa (s) từ nhỏ đến lớn, giúp các nhà sản xuất dễ dàng áp dụng vào quy trình gia công và kiểm tra chất lượng sản phẩm đầu ra.